Elbistan’ın Yalıntaş Mahallesi’nde yaşayan Bahçivan ailesi, yaklaşık 70 yıldır boş duran yüksek rakımlı arazinin değerlendirilmesi amacıyla kayısı yetiştiriciliği üzerine bir çalışma başlattı.
Projenin bilimsel araştırma ve geliştirme sürecini ise ailenin 17 yaşındaki kızı, Robert Lisesi öğrencisi Ayşe Umay Bahçıvan yürüttü. Yaklaşık 5 yıl önce 500 kayısı fidanıyla başlatılan çalışma, bölgedeki su imkanlarının yetersiz olması nedeniyle susuz tarım modeli üzerine şekillendirildi.
Çalışmada termik santralden elde edilen leonardit gübreden yararlanılırken, toprağın nemi daha uzun süre tutabilmesi ve mevcut nemin ağaçlar tarafından daha verimli kullanılabilmesi hedeflendi.
Yıllar içerisinde gelişen ağaçların meyve vermeye başlamasıyla birlikte bölgede ilk kayısı hasadı da gerçekleştirildi.
1950 rakımda kayısı üretimi dikkat çekti
Projenin en dikkat çekici yönlerinden biri, daha önce kayısı üretiminin yapılmadığı yaklaşık 1950 rakımlı bir bölgede uygulanması oldu.
Ayşe Umay Bahçıvan, geçmiş yıllarda bölgeye kayısı ağaçları diktiklerini ancak yeterli verim alamadıklarını belirterek susuz tarım projesinin nasıl ortaya çıktığını anlattı.
Bahçıvan, leonarditin topraktaki su tutma kapasitesine etkisini şöyle açıkladı:
"Burada 500 fidanla susuz tarımla üretime başladık ve su kaynakları ağaçların verimine uygun değil. Eğer kullanılacak olsa sudaki tuz miktarı toprağı daha kötü duruma girdirebiliyor. Leonardit adlı biz gübre kullanıyoruz. Toprağın içine karıştırıldığı zaman toprağın su tutma kapasitesi artıyor. Etraftaki nem daha kolay emiliyor. Sabah saatlerinde bu nem kullandığımız leonardit sayesinde daha iyi kullanılıyor."
İlk hasadın gerçekleştirildiğini belirten Bahçıvan, elde edilen ürün miktarının da beklentileri açısından önemli olduğunu söyleyerek:
"Bu yıl hasadımızı yaptık. Yaklaşık 4 ton yaş meyvemiz oldu ve bu da yaklaşık 1 ton gibi kuru meyveye denk geliyor." dedi.
Hedef Avrupa ve Uzak Doğu pazarı
Projeyi yalnızca üretim çalışması olarak görmeyen Bahçivan ailesi, elde edilen kayısıların katma değerini artırarak uluslararası pazarlara ulaştırılmasını hedefliyor.
Bahçıvan, bölgede kurutma sistemleri kurmak istediklerini belirterek şöyle konuştu:
"Burada kurutma sistemleri kurmak istiyoruz ve Avrupa Birliği pazarına daha kimyasalı azalmış kurumuş kayısı satmak istiyoruz. Avrupa'nın yanı sıra uzak doğuya da açılma planlarımız da var."
Projenin zaman içerisinde büyük bir çalışmaya dönüştüğünü vurgulayan Ayşe Umay Bahçıvan, araştırma ve pes etmemenin önemine dikkat çekerek:
"Burası 1950 rakımda ve burada daha önce böyle bir kayısı üretimi yapılmamış. Pes etmemek ve araştırma yapmak gerekiyor. Bu sayede büyük çaplı projeye dönüşebiliyor. Biz burada 500 ağaçla başladık ve şuanda 10 bin ağaçlı 4-5 ailenin de katıldığı devasa bir proje var" dedi.
Türkiye birinciliği ve Amerika’dan gümüş derece
Susuz tarım ve iklim değişikliği üzerine geliştirilen proje, ulusal ve uluslararası yarışmalarda da önemli dereceler elde etti.
Ayşe Umay Bahçıvan’ın yurtiçi ve yurtdışındaki üniversitelerden aldığı staj ve araştırma destekleriyle akademik makaleye dönüştürülen proje, daha sonra farklı yarışmalara taşındı.
Lise Öğrencileri İklim Değişikliği Proje Yarışması’nda Türkiye birincisi olan proje, Amerika Birleşik Devletleri’nde Terra Science tarafından düzenlenen iklim ve çevre odaklı yarışmada ise yaklaşık 950 proje arasından gümüş derece elde etti.
Proje ayrıca İngiltere’de benzer konseptli bir yarışmada bronz madalya aldı. Ekip, 30 Eylül’de Şanlıurfa’da düzenlenecek TEKNOFEST etkinliğine de katılacak. Projenin kasım ayında Hong Kong’da düzenlenecek ekonomi odaklı yarışmada girişimcilik projesi olarak finalde yarışması planlanıyor.
“Önümüzdeki yıl daha fazla verim bekliyoruz”
Ayşe Umay Bahçıvan’ın babası Mehmet Bahçivan da arazinin dedelerinden kaldığını ve yüksek rakımlı bölgenin değerlendirilmesi fikrinin zaman içerisinde projeye dönüştüğünü söyledi.
İlk mahsulü bu yıl aldıklarını belirten Bahçivan, kayısıların analiz için Kayısı Araştırma Enstitüsü’ne gönderildiğini ifade etti.
Mehmet Bahçivan, elde edilen verimle ilgili şu bilgileri paylaştı:
"Buraların bir şekilde değerlendirme fikri canlandı. Coğrafyanın kayısıya uygun olması sonrası projelendirdik ve ilk mahsulümüzü bu yıl aldık. Kayısı araştırma enstitüsünde analize gönderdik. Kızım da projeyi daha da geliştirerek daha ileriye taşımayı planlıyoruz. Hem sosyal proje, hem de katma değer anlamında güzel bir proje olduğunu düşünüyorum. Bu yıl 250 kasa kadar verim aldık. 4 ton civar yaş meyve var ama önümüzdeki yıl daha fazla verim bekliyoruz."
Bahçivan, kaliteli ürünlerin doğrudan uluslararası pazarlara ulaştırılabileceğini belirterek, ilerleyen süreçte kooperatifleşme ihtimalinin de gündeme gelebileceğini söyleyerek:
"Malatya kayısısı genelde sofraya inmiyor bu kaliteli ürünler daha çok Avrupa ve Amerika pazarına gidiyor. İleriki dönemlerde belki kendi kooperatifimizi kurup direk bu pazarlara ihraç etme durumumuz da oluşabilir" dedi.
500 ağaçla başlayan ve bugün 10 bin ağaç kapasitesine ulaşan proje, iklim değişikliğiyle mücadele, su kaynaklarının daha verimli kullanılması ve yüksek rakımlı tarım arazilerinin değerlendirilmesi açısından dikkat çekici bir örnek oluşturdu.
Kaynak: İHA





