6 Şubat 2023 depremlerinin ardından Malatya’da yoğunlaşan yıkım ve enkaz kaldırma çalışmaları, kentte hava kalitesi ve halk sağlığı açısından da önemli bir araştırmanın konusu oldu.
Malatya Turgut Özal Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden Fatma Özyalın, Yakup Yiğit Helvacı, Neşe Mehmetoğlu, Fatma Sıla Ayan ve İlyas Şahin tarafından gerçekleştirilen çalışmada, deprem sonrası havaya yayılan toz ve partiküller ile kalp krizi vakaları arasındaki ilişki incelendi.
Araştırmacılar, 2020-2024 yılları arasında akut miyokard enfarktüsü, yani kalp krizi nedeniyle hastaneye başvuran 916 hastanın verilerini, aynı döneme ait hava kirliliği ölçümleriyle karşılaştırdı.
PM2.5 yüzde 238 arttı
Araştırmanın sonuçlarına göre deprem sonrasında yürütülen enkaz kaldırma sürecinde Malatya’nın hava kalitesinde ciddi bir bozulma meydana geldi.
Deprem öncesindeki dönemle karşılaştırıldığında havadaki ince partikül madde miktarını ifade eden PM2.5 seviyesinin yüzde 238, PM10 seviyesinin ise yüzde 168 arttığı tespit edildi.
Araştırmada ölçülen değerlerin, Dünya Sağlık Örgütü’nün güvenli kabul ettiği seviyelerin oldukça üzerine çıktığı belirtildi.
Hava kirliliğindeki bu artışın, kalp krizi geçiren hastaların klinik durumlarında da dikkat çekici değişikliklerle birlikte görüldüğü kaydedildi.
Kalp hasarını gösteren değer yaklaşık iki katına çıktı
Yoğun toz ve partikül maruziyetinin yaşandığı dönemlerde hastaneye başvuran kalp krizi hastalarının troponin değerlerinin normal dönemlere kıyasla yaklaşık iki kat daha yüksek olduğu belirlendi.
Troponin, kalp kasında meydana gelen hasarın önemli göstergelerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Araştırmada ayrıca kalp krizi sonrasında ortaya çıkabilen şok tablosu ve ritim bozukluklarında da artış görüldü.
Hastane içi ölüm oranı yüzde 3,8’den yüzde 7,8’e yükseldi
Çalışmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri ise ölüm oranlarında ortaya çıktı.
Deprem öncesi dönemde kalp krizi hastalarında yüzde 3,8 olan hastane içi ölüm oranının, deprem sonrası dönemde yüzde 7,8’e yükseldiği belirlendi.
Böylece araştırmada incelenen dönemler arasında hastane içi ölüm oranının yaklaşık iki katına çıktığı görüldü.
Etki 48 saat sonra belirginleşti
Araştırmada hava kirliliği ile kalp krizi arasındaki zaman ilişkisi de ele alındı.
Bilim insanları, kirli havaya maruz kalmanın kalp krizi riski üzerindeki en güçlü etkisinin yaklaşık 48 saat sonra ortaya çıktığını belirledi. Etkinin yalnızca kısa bir süreyle sınırlı kalmadığı, maruziyetin ardından yaklaşık bir haftaya kadar devam edebildiği ifade edildi.
Soğuk hava da riski artırdı
Araştırmada hava sıcaklığının da sağlık sonuçları üzerindeki etkisi değerlendirildi.
Enkaz kaynaklı hava kirliliğinin yoğun olduğu dönemlerin soğuk kış günleriyle çakışması halinde ölüm oranlarının daha yüksek olduğu tespit edildi.
Araştırmacılar, soğuk havanın damarlar üzerindeki etkisi ile kirli havanın oluşturduğu iltihabi sürecin birlikte değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti.
Yeşilyurt’ta hava kirliliği öne çıktı
Malatya’daki hava kirliliğinin ilçelere göre dağılımında ise bir zamanlar şehrin oksijen deposu olan Yeşilyurt ilçesi ilk sırada yer aldı.
Deprem sonrasında yıkım ve enkaz kaldırma çalışmalarının yoğun olarak gerçekleştirildiği Yeşilyurt’taki hava kirliliği, araştırmanın dikkat çeken başlıklarından biri oldu.
Kentte depremin ardından yalnızca binaların yeniden yapılması değil, yıkım ve enkaz kaldırma süreçlerinin çevre ve halk sağlığı açısından nasıl yürütüldüğü de yeniden gündeme geldi.
Enkaz tozu sıradan kent tozundan farklı
Araştırmacılar, enkaz kaldırma çalışmalarında ortaya çıkan tozun sıradan şehir hava kirliliğinden farklı özellikler taşıyabileceğine dikkat çekti.
Yıkılan yapılardan havaya yayılan partiküllerin içerisinde beton tozu, kristal silika ve çeşitli mineral liflerin bulunabildiği belirtildi. Bu maddelerin akciğerlerin derin bölgelerine ulaşabileceği ve vücutta iltihabi süreçleri tetikleyerek damar sistemi üzerinde olumsuz etkilere yol açabileceği ifade edildi.
Araştırmacılardan dört önemli öneri
Çalışmada, gelecekte yaşanabilecek afetlerde benzer sağlık sorunlarının azaltılması amacıyla çeşitli öneriler de sunuldu.
Enkaz kaldırma sırasında düzenli sulama yapılması ve böylece tozun havaya karışmasının azaltılması, bölgede yaşayanlar ile çalışanlara N95 veya FFP2 tipi maske sağlanması, afet sonrasında hava kalitesinin düzenli olarak takip edilmesi ve özellikle kalp hastalarının hava kirliliğinin yükseldiği dönemlerde yakından izlenmesi önerildi.
Araştırmacılar, afet sonrasında enkaz kaldırma çalışmalarının yalnızca yapıların temizlenmesi olarak görülmemesi, hava kalitesi ve halk sağlığı boyutlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti.




