Sayıştay denetiminde, üniversitenin Öğrenci Bilgi Sistemi, Personel ve Bordro Otomasyonu, Elektronik Belge Yönetim Sistemi (EBYS) ile Hakediş ve Yaklaşık Maliyet Programları gibi kurumsal süreklilik arz eden kritik bilişim sistemlerinin tedarik süreçleri incelendi.

Raporda, söz konusu sistemlerde kaynak kod erişiminin bulunmamasının üniversitenin sistemler üzerindeki kontrolünü sınırlayabileceği ve alternatif bir sağlayıcıya geçişi zorlaştırabileceği değerlendirildi. Bu durumun “tedarikçi bağımlılığı” riski oluşturduğu kaydedildi.

Sayıştay raporunda, yüklenici firmanın iflas etmesi ya da teknik desteğini sonlandırması halinde özellikle Öğrenci Bilgi Sistemi gibi kritik yapıların çalışamaz hale gelme riski bulunduğuna dikkat çekildi. Ayrıca mevcut sistemlerdeki verilerin farklı platformlara aktarılmasında teknik engeller yaşanabileceği ve üniversitenin mevcut sağlayıcıya mecbur kalabileceği ifade edildi.

Denetimde dikkat çekilen bir diğer konu ise maliyetler oldu. Raporda, ilk alım maliyeti düşük görünse bile zaman içerisinde ödenen lisans ve bakım bedellerinin toplam sahip olma maliyetini artırabileceği belirtildi. Verimlilik analizlerinin yapılmaması nedeniyle açık kaynaklı yazılımlar veya kurum içerisinde geliştirilebilecek çözümler gibi alternatiflerin yeterince değerlendirilememesinin kamu kaynaklarının verimsiz kullanılmasına yol açabileceği ifade edildi.

Sayıştay, tedarikçi bağımlılığının rekabeti de olumsuz etkileyebileceği değerlendirmesinde bulundu. Raporda, piyasada belirli firmalara bağımlı hale gelinmesi durumunda fiyatların rekabetçi piyasa koşullarından bağımsız şekilde yükselmesi riskine de yer verildi.

Bilgi güvenliği açısından da çeşitli risklere dikkat çekildi. Kaynak kodun denetlenememesinin yazılım içerisindeki güvenlik açıklarının tespit edilmesini zorlaştırabileceği, kişisel verilerin ifşa edilmesi riskinin ortaya çıkabileceği ve güvenlik yamalarının uygulanmasında tedarikçiye bağımlılığın yeni zafiyetler oluşturabileceği belirtildi.

Raporda ayrıca kritik bilişim sistemlerinin tamamen üçüncü taraf firmaların kontrolünde olmasının üniversitenin kurumsal hafızasını ve teknik bilgi birikimini zayıflatabileceği ifade edildi. Personel, bordro ve EBYS gibi sistemlerde yaşanabilecek olası bir anlaşmazlık veya hizmet kesintisinin kamu hizmetlerinin yürütülmesini ciddi şekilde etkileyebileceği değerlendirildi.

Sayıştay, mevcut ve gelecekte temin edilecek kritik bilgi sistemleri için sözleşme öncesinde mevzuata uygun fizibilite, maliyet-fayda ve maliyet-etkinlik analizlerinin hazırlanmasını istedi. Bu analizlerde lisans kiralama modeli ile kaynak kod mülkiyetinin üniversitede olduğu hizmet alımı ve açık kaynaklı alternatiflerin maliyetlerinin karşılaştırılması gerektiğine dikkat çekildi.

Raporda ayrıca teknik şartnamelere veri taşınabilirliği standartlarının eklenmesi, sözleşmelerde kaynak kodların teslimi veya kod emanetçiliği olarak bilinen “escrow” mekanizmasının güvence altına alınması önerildi.

Bakım sözleşmelerinde sistemlerin sürdürülebilirliği, teknolojik güncelliği, hata giderme ve çalışma süresine ilişkin bağlayıcı performans kriterleri ile yaptırımların bulunması gerektiği belirtilirken, kullanıcı geri bildirimleri doğrultusunda arayüz ve teknoloji güncellemelerinin de sözleşmeyle güvence altına alınması gerektiği kaydedildi.

Sayıştay ayrıca bilgi güvenliği ve KVKK uyumunun bağımsız sızma testleri ve periyodik teknik denetimlerle düzenli olarak kontrol edilmesini önerdi. Üniversitelerde benzer ihtiyaçlar için yapılan mükerrer yatırımların ve kaynak israfının önüne geçilmesi amacıyla da YÖK koordinasyonunda ortak ve modüler yazılım çözümlerinin geliştirilmesi için girişim başlatılması gerektiği değerlendirildi.

Sayıştay’ın 2025 raporunda Üniversite envanterinde ve harcama kalemlerinde yapılan incelemeler neticesinde; Öğrenci Bilgi Sistemi, Personel ve Bordro Otomasyonu, Elektronik Belge Yönetim Sistemi (EBYS) ile Hakediş ve Yaklaşık Maliyet Programları gibi kurumsal süreklilik arz eden kritik sistemlerin tedarik süreçlerinde şu riskler tespit edilmiştir:

a) Tedarikçi Bağımlılığı (Vendor Lock-in): Kaynak kod erişiminin olmaması sebebiyle sistem kontrolünün yitirilmesi ve alternatif bir sağlayıcıya geçişin imkansızlaşması.

b) İş Sürekliliğinin Kesintiye Uğraması: Yüklenici firmanın iflası veya teknik desteği kesmesi durumunda, Öğrenci Bilgi Sistemi gibi kritik yapıların çalışamaz hale gelmesi.

c) Veri Taşınabilirliği (Migrasyon) Zorluğu: Teknik engeller nedeniyle verilerin farklı platformlara aktarılamaması ve mevcut sisteme mecbur kalınması.

ç) Geliştirme ve İnovasyon Kısıtı: Değişen kurumsal ihtiyaçlara yönelik modifikasyonların yapılamaması veya güncellemeler için tamamen dışa bağımlı olunması.

d) Gizli ve Artan Maliyetler: Düşük ilk alım maliyetine rağmen, biriken lisans ve bakım bedellerinin Toplam Sahiplik Maliyetini öngörülenin üzerine çıkarması.

e) Maliyet-Fayda Analizi Eksikliği: Verimlilik analizleri yapılmadığı için kamu kaynaklarının açık kaynak veya kurum içi geliştirme gibi ekonomik alternatifler yerine pahalı seçeneklere harcanması.

f) Fahiş Fiyatlandırma: Tekelleşen firmaların, fiyat politikalarını serbest piyasa koşullarından bağımsız ve aşırı yüksek seviyelerde belirleme riski.

g) Mevzuata Uyumsuzluk: Cumhurbaşkanlığı Bilgi ve İletişim Güvenliği Rehberi’ndeki "tedarikçi bağımlılığını azaltma" ve "kaynak kod erişimi" kriterlerinin karşılanamaması ve diğer mevzuata uyum sorunları.

ğ) Kurumsal Hafıza Kaybı: Kritik süreç yönetiminin ve teknik detayların kurum yerine tamamen üçüncü taraf şirketlerin inisiyatifine geçmesi.

h) Hizmet Kesintisi: Yazılımların (Personel, Bordro, EBYS vb.) üniversitenin kritik fonksiyonlarını yürütmesi nedeniyle, olası bir anlaşmazlıkta kamu hizmetinin tamamen durma noktasına gelmesi.

ı) Mükerrer Yatırım: Üniversitelerin benzer ihtiyaçlar için bağımsız ve yüksek maliyetli mükerrer alımlar yapması sonucu oluşan kaynak israfı.

i) Kullanıcı Memnuniyetsizliği: Hantal arayüzler, geç yanıtlanan talepler ve performans sorunları nedeniyle kullanıcı deneyiminin olumsuz etkilenmesi.

Veli Ağbaba, Özgür Özel’in yeni yönetim listesinde yer almadı!
Veli Ağbaba, Özgür Özel’in yeni yönetim listesinde yer almadı!
İçeriği Görüntüle

j) Bilgi Güvenliği Riskleri: Kaynak kod denetimi yapılamadığı için arka kapı (backdoor) gibi zafiyetlerin tespit edilememesi; KVKK kapsamındaki verilerin ifşa olma riski ve yama yönetimi için tedarikçiye bağımlı kalınması sonucu oluşan bilgi güvenliği zafiyetleri

Muhabir: Resul Sözüer