Malatya’da yok olmaya yüz tutmuş mesleklerin temsilcileri teker teker maziye doğru yol alırken, ayakta kalanlar ise hem mesleklerini hem de mazide kalan anılarını yaşatmaya çalışıyor. Bunlardan bir tanesi ise Malatya’nın kalbinde Bakırcılar Çarşısı’nda 50 yıllık tarihini yaşatmaya çalışan soba tamircisi Nihat Usta...
Malatya’nın tarihi Bakırcılar Çarşısı’nda yarım asırdır esnaflık yapan Nihat Ersoy, yalnızca soba tamir etmiyor; geçmişin izlerini, eski çarşının hatıralarını ve geleneksel bir mesleğin inceliklerini de yaşatıyor. Teknolojinin gelişmesi ve ısınma alışkanlıklarının değişmesiyle unutulmaya yüz tutan sobacılık, Nihat Usta’nın ellerinde geçmişle bugün arasında köprü kurmaya devam ediyor.

Yarım asırlık meslekte emek, ustalık ve nostalji bir arada
Çarşının taş duvarları arasında geçmişten kalan izleri korumaya çalışan Ersoy için eski bir tabela bile büyük anlam taşıyor. Bakırcılar Çarşısı’nda yaşanan değişimin ve yıkılan yapıların hatırasını yaşatmak amacıyla tabelalarını muhafaza ettiklerini belirten Nihat Usta, bu anıların kendileri için çok değerli olduğunu dile getiriyor. “Yıkılan yerlerimizin anısı bunlar” diyen Ersoy, geçmişe ait izlere her baktığında eski günleri hatırladığını ifade ediyor.
20 bin liralık sobayı 5 bin liraya yeniden hayata döndürüyor
Nihat Usta’nın dükkânında yalnızca yeni nesil sobalar değil, yıllara meydan okuyan, üretimi çoktan sona ermiş modeller de yeniden hayat buluyor. Vatandaşların ellerindeki eski sobaları atmak yerine tamir ettirmeyi tercih ettiğini belirten Ersoy, yaptığı işin ekonomik yönüne de dikkat çekiyor. Günümüzde soba fiyatlarının 20 bin liraya yaklaştığını söyleyen Ersoy, en pahalı tamiratın yaklaşık 5 bin liraya mal olduğunu belirtiyor. Böylece yeni bir soba almakta zorlanan vatandaşlar, ellerindeki sobayı tamir ettirerek daha düşük maliyetle kullanmaya devam edebiliyor. Ersoy, tamirat sırasında mümkün olduğunca orijinal parçalar kullandıklarını ve müşterilerin taleplerine göre sobalarda çeşitli değişiklikler yaptıklarını anlatıyor. Sobanın içindeki tuğlaların değiştirilmesi ve gerekli parçaların yenilenmesiyle eski sobaların yeniden kullanılabilir hâle geldiğini belirten usta, bazı tamiratları ise yaklaşık 3 bin liraya gerçekleştirdiklerini ifade ediyor. Bu yönüyle soba tamirciliği, yalnızca eski eşyaları onaran bir meslek olmaktan çıkıyor; aynı zamanda aile bütçesini koruyan, kullanılabilir durumdaki ürünlerin çöpe gitmesini önleyen geleneksel bir zanaat olarak önemini koruyor.
Fabrikası kapanan sobalar, ustanın ellerinde yaşamaya devam ediyor
Nihat Ersoy’un dükkânındaki her sobanın ayrı bir hikâyesi bulunuyor. Aradan 15-20 yıl geçmiş, üretildiği fabrikalar kapanmış olsa bile hâlâ vatandaşlar tarafından tercih edilen modeller, ustanın tecrübesi sayesinde kullanılmaya devam ediyor. Ersoy, zaman zaman eline ilk günkü görünümünü koruyan eski sobaların geldiğini, bazı modellerin ise onlarca yıllık geçmişe sahip olduğunu söylüyor. Özellikle kuzineli sobaların kendisi için ayrı bir anlam taşıdığını belirten Nihat Usta, fabrikaların ilk ürettiği modeller arasında yer alan yaklaşık 40 yıllık bir sobayı örnek gösteriyor. Bu sobalar, yalnızca ısınma ihtiyacını karşılayan araçlar değil; geçmişte köy evlerinde, bağlarda ve bahçelerde yaşanan hayatın da bir parçası. Üzerinde yemek pişirilen, kış günlerinde etrafında ailelerin toplandığı bu sobalar, bugün nostaljik değerleriyle de öne çıkıyor.

Sobanın parçaları İstanbul’dan geliyor
Eski sobaları yeniden kullanılabilir hâle getirmek, her zaman kolay olmuyor. Üretimi durmuş modeller için uygun parça bulmak, ustalık kadar tecrübe de gerektiriyor. Tamirat malzemelerini İstanbul’dan temin ettiklerini belirten Ersoy, bu malzemelerin genellikle Türkiye’nin batısında üretildiğini aktarıyor. Sobanın yapısına uygun parçaların seçilmesi ve doğru şekilde monte edilmesi, tamiratın en önemli aşamalarını oluşturuyor. Bazı özel soba tuğlalarının ısıyı uzun süre muhafaza edebildiğini anlatan Ersoy, soba söndükten sonra bile bu tuğlaların depoladığı ısıyla ortamı ısıtmaya ve yemek pişirmeye yardımcı olabildiğini ifade ediyor. Bu özellikler, geçmişte kullanılan bazı soba modellerinin neden hâlâ tercih edildiğini de ortaya koyuyor.
Sobacılık Malatya’da bitmez
Doğalgazın yaygınlaşmasıyla birlikte soba kullanımının şehir merkezlerinde azaldığı görülse de Nihat Usta, mesleğinin geleceğine ilişkin umutlu konuşuyor. Özellikle bağ ve bahçe kültürünün sürdüğü, insanların şehir hayatından uzaklaşıp köylerde vakit geçirmeyi tercih ettiği yerlerde sobanın önemini koruyacağını düşünüyor. Nihat usta:
“Sobacılık Malatya’da bitmez. Bağlar, bahçeler olduğu müddetçe, şehirden bıkıp köylere gittiği müddetçe sobacılık devam eder. 100 yıl, 200 yıl sobacılık devam eder çünkü yerini alacak bir şey yok. Bahçede soba yakmanın keyfini ne doğalgaz verir ne de başka şeyler” dedi.
Bakırcılar Çarşısı değişiyor, hatıralar yaşamaya çalışıyor
Malatya’nın tarihi Bakırcılar Çarşısı’nda esnaflık yapan Nihat Ersoy, çarşının fiziksel ve ekonomik yapısındaki değişime de dikkat çekiyor. Çarşıdaki dükkânların önemli bir bölümünün miras yoluyla el değiştirdiğini belirten Ersoy, mülk sahiplerinin farklı işlerle uğraşmaları veya başka yerlerde yaşamaları nedeniyle dükkânlarını çoğunlukla kiraya vermekle yetindiklerini ifade etti.




