Malatya kayısıcılığının geleceğine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Kasım Kılıç, iklim değişikliği, zirai don ve uluslararası rekabetin sektör üzerindeki etkilerine dikkat çekti. Malatya Kayısı Araştırma Enstitüsü’nde yürütülen projelerin desteklenmesi gerektiğini vurgulayan Kılıç, üreticilerin, ihracatçıların, meslek odalarının ve kamu kurumlarının ortak hareket etmesinin önemini dile getirdi.
Zirai don üretimi vurdu, gözler yeni çeşitlerde
Malatya’da Nisan 2025’te yaşanan zirai don, kayısı üretiminde büyük kayıplara yol açtı. TÜİK verilerine göre 2024 yılında 690 bin 730 ton olan Türkiye genelindeki yaş kayısı üretimi, 2025 yılında 2 bin 558 tona kadar geriledi.
Malatya Valiliği verilerine göre, 11-12 Nisan 2025 tarihlerinde meydana gelen zirai dondan etkilenen 39 bin 392 çiftçiye, 808 bin 946 dekar alan için yaklaşık 4 milyar 346 milyon lira ödeme yapıldı.
2026 yılı için ise Malatya Valiliği Hasat Komisyonu tarafından 341 bin 55 ton yaş kayısı rekoltesi tahmin edildi.
Yaşanan kayıpların ardından iklim koşullarına dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesi ve üreticilerin risklere karşı daha güçlü hale getirilmesi sektörün öncelikli gündemleri arasında yer aldı.
Dona dayanıklı kayısı için bilimsel çalışma
Malatya Kayısı Araştırma Enstitüsü’nde yürütülen projelerin kayısı üretiminin geleceği açısından stratejik önem taşıdığını belirten Kılıç, özellikle geç çiçeklenen, ilkbahar donlarına ve hastalıklara dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesi gerektiğini söyledi.
Enstitüde TÜBİTAK 1004 programı kapsamında yürütülen ve 2027 yılında tamamlanması planlanan projeyle, geç çiçeklenen, dona ve Şarka hastalığına dayanıklı kayısı çeşitlerinin belirlenmesi hedefleniyor.
Kılıç, araştırmaların yalnızca laboratuvar ortamında kalmaması gerektiğine dikkat çekerek elde edilen bilimsel sonuçların üreticilere ulaştırılmasının ve yeni kurulacak bahçelerde uygulanmasının önemini vurguladı.
Dekara 40 ağaca kadar dikim yapılması hedefleniyor!
Geleneksel kayısı bahçelerinde ağaçların geniş alan kapladığını belirten Kılıç, bodur ve yarı bodur anaçlarla daha modern üretim modellerinin geliştirilmesi gerektiğini ifade etti.
Yeni yetiştiricilik sistemleriyle uygun koşullarda dekara 40 ağaca kadar dikim yapılmasının hedeflendiğini aktaran Kılıç, bu modellerin bakım, budama, ilaçlama ve hasat işlemlerini kolaylaştırabileceğini kaydetti.
Kayısı Araştırma Enstitüsü’nde 2022 yılında başlatılan bodur ve yarı bodur klonal anaç geliştirme çalışmalarının yanı sıra, 2025-2029 dönemini kapsayan yeni araştırmaların da sürdüğü belirtildi.
Doku kültürü laboratuvarının kapasitesi artırılmalı
Modern kayısı yetiştiriciliğinde sağlıklı fidan üretiminin önemine değinen Kılıç, Kayısı Araştırma Enstitüsü bünyesindeki doku kültürü laboratuvarının kapasitesinin artırılması gerektiğini söyledi.
Geliştirilen yeni anaçların kontrollü koşullarda çoğaltılması, hastalıklardan ari fidan üretiminin yaygınlaştırılması ve üreticilerin güvenilir dikim materyaline erişmesi gerektiğini belirten Kılıç, bu çalışmaların modern bahçeciliğe geçişte önemli rol oynayacağını ifade etti.
Araştırma ortaya koydu: Rakım ve çeşit seçimi don zararını etkiliyor
Akçadağ ilçesinde 6 bin 140 kayısı bahçesinin değerlendirildiği bilimsel araştırmada, rakımın ve kayısı çeşidinin zirai don zararında etkili olduğu belirlendi.
2013-2023 yıllarına ait verilerin incelendiği çalışmaya göre, düşük rakımlı bahçelerde don zararı daha yüksek görülürken rakım arttıkça çiçeklenmenin gecikmesi nedeniyle zararın azalma eğilimi gösterdiği tespit edildi.
Araştırmada Şekerpare çeşidinin dona daha duyarlı, Çataloğlu çeşidinin ise incelenen koşullarda daha toleranslı olduğu ortaya konuldu. Bulgular, bahçe kurulurken rakım ve çeşit seçiminin dikkate alınmasının önemini bir kez daha gündeme getirdi.
“Dünya pazarındaki payımızı yeniden yükseltmeliyiz”
Malatya kayısısının uluslararası pazardaki konumunun güçlendirilmesi gerektiğini belirten Kılıç, üretim kalitesinin artırılması, yeni çeşitlerin geliştirilmesi ve ihracat pazarlarının genişletilmesi çağrısında bulundu.
BİLSAM tarafından Şubat 2026’da yayımlanan Malatya Kayısısı Gelecek Stratejileri Raporu’na göre, Malatya’nın dünya kuru kayısı ihracatındaki payı son 15 yılda yüzde 75-80 seviyelerinden yüzde 50-55 düzeyine geriledi.
Kılıç, Malatya’nın dünya pazarındaki payının yeniden yüzde 80-90 seviyelerine çıkarılmasının ortak hedef olması gerektiğini ifade etti. Bu hedefe ulaşılabilmesi için bilimsel araştırmaların, üretim kalitesinin ve sektör paydaşları arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
“Şahsi gerekçelerle muhalefet etmek yerine birlikte çalışmalıyız”
Kayısı sektöründeki görüş ayrılıklarına da değinen Kılıç, üreticilerin, ihracatçıların ve meslek kuruluşlarının ortak hedefler doğrultusunda hareket etmesi gerektiğini söyledi.
Yazıhan Ziraat Odası Başkanı’nın sektöre yönelik eleştirilerini de değerlendiren Kılıç, kişisel görüş ayrılıklarının Malatya kayısısının geleceğine yönelik çalışmaları olumsuz etkilememesi gerektiğini belirtti.
Sorunların yalnızca eleştiriyle çözülemeyeceğini ifade eden Kılıç, sektörün tüm paydaşlarını Kayısı Araştırma Enstitüsü’nde yürütülen projelere destek vermeye davet etti.
Türkiye tohumculukta 158 milyon dolar dış ticaret fazlası verdi
Türkiye’nin tohumculuk alanında önemli bir üretim kapasitesine ulaştığını belirten Kılıç, TÜRKTOB’un 2025 yılı verilerini de paylaştı.
Buna göre Türkiye, 2025 yılında 540 milyon dolarlık tohum ihracatı ve 382 milyon dolarlık ithalat gerçekleştirdi. Sektörün 158 milyon dolar dış ticaret fazlası verdiğini belirten Kılıç, sertifikalı tohum üretiminin 1 milyon 351 bin tona ulaştığını ve Türkiye’nin 117 ülkeye sertifikalı tohum ihraç ettiğini kaydetti.
İsrail ile doğrudan tohum ticaretinin de 2 Mayıs 2024 tarihinde tüm ürün gruplarında ticaretin durdurulması kapsamında sona erdiğini hatırlatan Kılıç, yerli çeşit geliştirme çalışmalarının güçlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
“Malatya kayısısının geleceği ortak sorumluluğumuz”
Malatya kayısısının yalnızca bir tarım ürünü olmadığını, kentin ekonomik ve kültürel kimliğinin de önemli bir parçasını oluşturduğunu belirten Kılıç, bilimsel araştırmaların üretim sahasına aktarılmasının zorunluluk haline geldiğini söyledi.
Üreticilerden ihracatçılara, araştırma kuruluşlarından kamu kurumlarına kadar bütün paydaşların ortak hareket etmesi gerektiğini vurgulayan Kılıç, Malatya kayısısının dünya pazarındaki gücünü yeniden artırmak için çalışmalarını sürdüreceklerini kaydetti.
Kaynak: MHA




