22 Eylül’de yayımlanan içeriklerde, Malatya’da deprem enkazlarının beton, demir, metal ve yeniden değerlendirilebilecek diğer malzemelerinin ayrıştırılarak ekonomiye kazandırıldığı belirtildi. Bazı yayınlarda bugüne kadar yaklaşık 300 milyon TL’lik ekonomik değer oluşturulduğu aktarılırken, başka bir haberde aynı çalışma için 500 milyon TL’ye yakın değer elde edildiği ifade edildi.
YİKOB’un açıklamasında enkazların ekonomiye kazandırılması “servete dönüşüm” olarak sunulurken, geçmişte aynı enkaz kaldırma süreciyle ilgili kamuoyuna yansıyan resmi açıklamalar ve soruşturma dosyaları da yeniden gündeme geldi.
Aynı enkaz sürecinde şartname uyarısı yapılmıştı
Malatya Valiliği, 12 Temmuz 2023 tarihinde yaptığı resmi açıklamada, YİKOB tarafından ihalesi yapılan yıkım işlerinde çalışan firmaların ihale şartnamesine uymadığının görüldüğünü duyurmuştu.
Valiliğin açıklamasına göre yıkım sırasında enkazın yıkım sahasında ayrıştırılmaması, ayrıştırmanın geçici depolama alanlarında yapılması kararlaştırılmıştı. Ayrıca belirlenen kurallara uymayan firmalara cezai işlem uygulanacağı bildirilmişti.
Ağustos 2023’te yapılan başka bir toplantıda da YİKOB tarafından yıkım ihalesi verilen firmalara yönelik benzer kurallar tekrarlandı ve enkazın yıkım sahasında ayrıştırılmaması gerektiği belirtildi.
Dolayısıyla bugün enkaz içerisindeki demir, metal ve diğer malzemelerin kontrollü ve planlı biçimde ekonomiye kazandırıldığı yönündeki açıklamalar yapılırken, sürecin geçmişinde şartname uygulamalarına ilişkin resmi uyarıların bulunması dikkat çekiyor.
Hurda demirler de adli dosyalara girdi
Deprem enkazlarından çıkarılan hurda demirlerin akıbeti de geçmiş dönemde adli süreçlere konu oldu.
Bazı dosyalarda enkazdan çıkan hurda demirlerin kamuya teslim edilmeden satıldığı iddiası gündeme gelirken, bir dosyada 9,6 milyon TL kamu zararı oluştuğu ileri sürüldü. Firma yetkilileri hakkında “edimin ifasına fesat karıştırma” ve “kamu kurum ve kuruluşlarındaki eşya hakkında hırsızlık” suçlamalarıyla dava açıldığı belirtildi.
Daha sonraki süreçte ise 651 bin TL tutarındaki kesin kefalet senedinin sahte olduğu iddiası da YİKOB’la ilgili dosyalara yansıdı.
Bu nedenle enkazlardan çıkarılan demir ve diğer ekonomik değere sahip malzemelerin ne kadarının kamuya teslim edildiği, nasıl kayıt altına alındığı ve satışlardan ne kadar gelir elde edildiği konusu geçmişte de tartışma konusu oldu.
Bilirkişi raporunda 201 milyon TL’ye ulaşan muhtemel kamu zararı hesabı
YİKOB’un enkaz çalışmalarıyla ilgili tartışmanın bir diğer ayağını ise İçişleri Bakanlığı Mülkiye Teftiş Kurulu kapsamında hazırlanan bilirkişi raporundaki tespitler oluşturuyor.
Raporda bazı ihale dosyalarında “Hakediş Ödeme Emri Belgesi” bulunmadığı, bu nedenle bazı ödemeleri hangi YİKOB yöneticisinin onayladığının mevcut belgeler üzerinden belirlenemediği kaydedildi. Bazı dosyalarda muayene ve kabul komisyonlarına ilişkin evrakların da bulunmadığı belirtildi.
Bilirkişi heyetinin incelediği ihale grupları üzerinden yaptığı hesaplamada, oluşmuş olabileceği değerlendirilen muhtemel kamu zararı en az 183 milyon 26 bin 252 TL, en fazla 201 milyon 328 bin 877 TL olarak hesaplandı. Bu rakamın kesinleşmiş bir kamu zararı ya da herhangi bir kişiye kesin olarak yüklenmiş zarar miktarı olmadığı, bilirkişi heyetinin yaptığı hesaplamayı ifade ettiği özellikle belirtiliyor.
Raporda dönemin YİKOB yöneticileri Süleyman Düşünceli, Aydın Yıldız ve Cevdet Sel’in farklı ihale süreçlerindeki görev ve sorumlulukları da değerlendirildi.
Mülkiye müfettişlerinden soruşturma talebi
Bilirkişi raporunun ardından İçişleri Bakanlığı Mülkiye Teftiş Kurulu tarafından hazırlanan soruşturma evrakının Malatya Valiliği’ne gönderildiği ve raporda adı geçen yöneticiler hakkında idari ve adli soruşturma açılmasının talep edildiği haberleştirildi.
Soruşturma talebinde özellikle bazı ihale dosyalarında ödeme belgelerinin bulunmaması, muayene ve kabul evraklarındaki eksiklikler ve bilirkişi tarafından hesaplanan muhtemel kamu zararı üzerinde duruldu.
Enkaz gerçekten 300 milyon TL mi, 500 milyon TL mi?
YİKOB’un yeni açıklamasını tartışmalı hale getiren en önemli ayrıntılardan biri ise rakamlardaki farklılık oldu.
Bir içerikte yaklaşık 300 milyon TL, başka bir içerikte ise yaklaşık 500 milyon TL ekonomik değer elde edildiği ifade edildi.
Aradaki fark tam 200 milyon TL.
Üstelik iki rakamın da yaklaşık 150 bin bağımsız bölümden çıkan enkazdan elde edilen ekonomik değere ilişkin olması, “Gerçek rakam hangisi?” sorusunu gündeme getiriyor.
300 milyon TL ile 500 milyon TL arasındaki 200 milyon TL’lik farkın hangi hesaplama yönteminden kaynaklandığına ilişkin söz konusu haberlerde açık bir açıklama yer almıyor.
“Servete dönüştü” denildi ama hesap da tartışma konusu oldu
Malatya’da 6 Şubat depremlerinin ardından ortaya çıkan milyonlarca tonluk enkazın geri dönüştürülerek ekonomiye kazandırılması elbette önemli bir ekonomik değer oluşturabilir. Nitekim 22 Eylül’de yayımlanan haberlerde, enkaz içerisindeki beton, demir, metal ve diğer kullanılabilir malzemelerin ayrıştırıldığı ve çalışmaların sürdüğü bildirildi.
Ancak aynı enkaz sürecinin geçmişinde Valiliğin ihale şartnamelerine ilişkin resmi uyarıları, hurda demirlerle ilgili adli dosyalar ve bilirkişi raporunda 183 ila 201 milyon TL arasında hesaplanan muhtemel kamu zararı bulunuyor.
Bu tabloya şimdi bir de aynı dönem için açıklanan 300 milyon TL ve 500 milyon TL’lik iki farklı ekonomik değer rakamı eklendi.
Dolayısıyla kamuoyunun yanıtını beklediği soru yalnızca enkazdan ne kadar ekonomik değer elde edildiği değil; bu rakamın nasıl hesaplandığı, hangi malzemelerin hesaba katıldığı ve neden aynı süreç için 200 milyon TL fark bulunan iki ayrı rakam kullanıldığı oldu.




