Kayısı Araştırma Enstitüsü tarafından yayımlanan bilgilere göre Soğancı çeşidinin ıslah çalışmaları Malatya’da 1976 yılında gerçekleştirildi. Çeşidin ıslah yöntemi ise seleksiyon olarak belirtildi. Hem kurutmalık hem de sofralık olarak değerlendirilebilen Soğancı kayısısı, özellikle Malatya’nın kayısı üretim kültürü içerisindeki yerel gen kaynaklarının önemini ortaya koyan çeşitlerden biri olarak öne çıkıyor.
Soğancı kayısısı Malatya’da bulundu
Resmi kayıtlarda Soğancı çeşidinin Malatya/Türkiye orijinli olduğu belirtilirken, çeşidin seleksiyon çalışmaları sırasında Malatya’nın Tecde Mahallesi’nde bulunduğu bilgisi yer alıyor.
Çeşidin tescil yılı 2007 olarak kayıtlara geçerken, Soğancı kayısısının hem sofralık tüketimde hem de kurutmalık olarak kullanılabilmesi dikkat çekiyor. Bu özelliği, çeşidin farklı değerlendirme alanlarına sahip olduğunu gösteriyor.
Meyvesi 30-40 gram arasında
Soğancı kayısısının ağacı çok kuvvetli gelişme gösteriyor. Ağaç habitüsü ise yayvan olarak tanımlanıyor. Çeşidin çiçeklenme dönemi mart ayının 1. ve 3. haftaları arasında gerçekleşiyor.
Soğancı çeşidinin ortalama soğuklama ihtiyacı 950 saat olarak belirtiliyor. Hasat zamanı ise haziran ayının 4. haftası olarak kaydedilmiş durumda. Bu nedenle Soğancı, orta dönemde hasat edilen kayısı çeşitleri arasında bulunuyor.
Meyve ağırlığı 30-40 gram arasında değişen Soğancı kayısısının meyve büyüklüğü küçük olarak sınıflandırılıyor. Meyve şekli çembersel olan çeşidin meyve eti sertliği orta seviyede bulunuyor.
Tatlı ve çekirdek içi acı değil
Soğancı kayısısının meyve tadı tatlı olarak tanımlanırken, çekirdek içi acılığı bulunmuyor. Meyve eti krem renginde olan çeşidin kabuk zemin rengi sarı-yeşil, üst renk tonu ise pembe olarak belirtiliyor. Üst renk yoğunluğu orta seviyede.
Çeşidin suda çözünebilir kuru madde miktarı (SÇKM) ise yüzde 22-24 arasında. Çekirdek ağırlığı ortalama 2,1 gram olarak kaydedilirken, meyvenin çekirdeğe bağlanma durumu orta seviyede ve meyve simetrik olarak tanımlanıyor.
Kayısı üretiminde bahçe koşulları önemli
Kayısı Araştırma Enstitüsü dokümanında yalnızca Soğancı çeşidine ilişkin özellikler değil, kayısı yetiştiriciliğinde dikkat edilmesi gereken bazı temel hususlar da aktarılıyor.
Kayısının yaz aylarında düşük nem oranını tercih ettiği, ilkbaharın geç donlarından etkilendiği için ova ve çukur alanlar yerine yamaç ve sırtların tercih edilmesinin uygun olduğu belirtiliyor. Kayısı bahçelerinde geçirgen, iyi havalanan, sıcak ve besin maddelerince zengin toprakların daha uygun olduğu ifade ediliyor.
Dokümanda ayrıca bahçe tesisinde kullanılacak fidanların ismine doğru ve sertifikalı olması, hastalık ve zararlılardan arındırılmış fidanların tercih edilmesi gerektiği vurgulanıyor. Dikimin ardından yeterli can suyu verilmesi, budama işlemlerinin tekniğine uygun yapılması ve sulama sırasında suyun ağaç gövdesine temas ettirilmemesi de öneriler arasında yer alıyor.
“Malatya’nın yerel gen kaynakları” açısından dikkat çekiyor
Soğancı kayısısının Malatya’nın Tecde Mahallesi’nde bulunmuş olması, çeşidin kentin yerel kayısı gen kaynakları açısından önemini de ortaya koyuyor. Kayısı Araştırma Enstitüsü, çeşitlere ilişkin sonuçların gen kaynaklarının ekolojisine göre elde edildiğini ve iklimsel verilerde meydana gelen değişiklikler nedeniyle özelliklerde yıllara göre farklılık görülebileceğini belirtiyor.
Malatya’da kayısı üretiminin yalnızca ekonomik açıdan değil, kentin sahip olduğu yerel çeşitlerin korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması açısından da önem taşıdığı düşünüldüğünde, Tecde’de bulunan ve 2007 yılında tescil edilen Soğancı çeşidi dikkat çeken yerel kayısı çeşitlerinden biri olarak öne çıkıyor.





