Malatya’nın binlerce yıllık tarihine ışık tutan Arslantepe Höyüğü, “Beydağı’nın Gölgesinde 10 Binyıllık Malatya” fotoğraf sergisi ve panelinde ele alındı. Panelde konuşan, Arslantepe’nin tarihi mirasının ortaya çıkarılmasına önemli katkılar sunan Prof. Dr. Francesca Balossi Restelli, Arslantepe’nin Malatya Ovası içerisindeki konumunun tesadüf olmadığını belirterek bölgenin su kaynakları ve verimli toprak yapısına dikkat çekti.

Arslantepe’nin konumu neden önemli?

Prof. Dr. Francesca Balossi Restelli, Malatya Ovası’nın yaklaşık 900 kilometrekarelik geniş bir alan olduğunu belirterek, Arslantepe’nin neden özellikle Orduzu bölgesinde ortaya çıktığına ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Arslantepe’nin bulunduğu alanın jeolojik ve coğrafi özelliklerinin yerleşimin uzun süre devam etmesinde etkili olduğunu ifade eden Balossi Restelli, konuşmasına şöyle başladı:

“Burada olmak benim için çok mutluluk verici. Arslantepe bütün Malatya'nın ovası içinde o kadar önemli bir yer oldu? Neden tam bu noktada? Yani Malatya ovası aslında büyük bir alan, 900 km² bir yer. Ama neden tam bu ovanın bu köşesinde önemli bir yer, o kadar önemli bir yer verdik, gördük? Jeoloji ile başlayacağım. Çünkü jeoloji bize o da çok iyi anlatıyor. Biz jeomorfologlar ve jeologlarla çalışıyoruz ve onlar bize ovanın tarihini gösteriyorlar ve anlatıyorlar. Malatya ovasında çok fazla yağmur yok. Yağmur dağlarda var ve dağlardan su, toprak altına gidiyor ve çeşme olarak ovadan çıkıyor tekrar. Bu alan, Orduzu alanı en çok ve en güçlü çeşmeler, sular var. O birinci. İkincisi ise, dağlardan erozyon geliyor. Ama bu erozyon buraya gelmeden önce bitiyor. Demek bu toprak burada, Orduzu'da, Aslantepe'nin alanında çok iyi, verimli ve güçlü bir toprak var.”

Arslantepe’de binlerce yıllık kesintisiz yaşam

Arslantepe’nin çok uzun bir yerleşim geçmişine sahip olduğunu vurgulayan Balossi Restelli, höyükte farklı dönemlere ait izlerin bir arada bulunmasının önemine değindi. Malatya Ovası’ndaki diğer yerleşim alanlarıyla karşılaştırma yapan Balossi Restelli, Arslantepe’nin uzun süre tercih edilmesinin nedenlerinden birinin bölgenin yaşam koşulları olduğunu belirtti.

Balossi Restelli,

“Aslantepe'nin hayatı o kadar uzun sürdü. Malatya ovasında çok kazılan, çok yerleşim yerleri var. Aslantepe'de insanlar 5 -6 binden yıl fazla burada kalmışlar. Yani başka kazılarda mesela eski Tunç Dönemi var, bir Neolitik var, bir Orta Tunç, bir Osmanlı Dönemi var. Ama bütün tabakalar gelmiyor. Aslantepe'de öyle bir şey var. Bence tam çünkü bu nokta yaşamak için en güçlü, en verimli noktadır. Malatya ovasındakilerin en eski yerleşim yerlerini biliyorsunuz, önceden siz bahsettiniz Neolitik Dönemin. Bunların Neolitik Döneminden bir Cafer Höyük biliyoruz, belki daha vardı ama şu an evet yerleşim yeri. Cafer Höyük o noktada, şimdi Karakaya Barajı suyunun altında. Ama onun tarihi 8.500 - 8.600 - 7.000 arası MÖ (Milattan Önce). Demek yani çok uzun yıllarda insanlar orada yaşadılar. Şu Neolitik Dönem burada var mı, yok mu hâlâ bilmiyoruz. Yüzeyde litik taşlar gördük. Cafer Höyük'tekine benziyorlar ama emin değiliz, var mı yok mu bilmiyoruz” dedi.

Değirmentepe de tarihî izler taşıyor

Panelde Malatya’nın su altında kalan önemli arkeolojik alanlarından Değirmentepe’ye de değinen Balossi Restelli, bölgede Arslantepe ile benzer şekilde tarihî kalıntıların bulunduğunu ancak Karakaya Barajı’nın suları altında kalması nedeniyle bu tabakaların yeterince incelenemediğini ifade etti.

Balossi Restelli, Değirmentepe’nin ardından Kalkolitik Dönem’e ilişkin çalışmaların Arslantepe’de sürdüğünü belirterek, bu dönemde ortaya çıkarılan tapınak ve buluntuların yerleşimin önemine ilişkin önemli bilgiler sunduğunu anlattı:

“Ondan sonra bir Değirmentepe var. O da su altında kalıyor Karakaya Barajı'nda. Değirmentepe'nin tarihi milattan önce 5 bin. Eminiz, seramikler bize gösteriyorlar. Hâlâ inmedik, yani kazmadık o tabakalarda ama kesinlikle o dönemden beri Aslantepe'de insanlar yaşıyorlardı. Değirmentepe’den sonra Kalkolitik yerleşim yerlerine geliyoruz. (Haritadan gösteriyor) Bu kırmızı noktalar Kalkolitik yerleşim yerleri. Bunun arasında Aslantepe de var. Ve şimdi tam bu sezonlarda biz o tabakalarda çalışıyoruz. Biz kazarken bir tapınak bulduk. Resim boya resimler duvarlarda vardı. Bu demek ki o dönemde Arslantepe'nin önemi başladı. Ve o dönemden beri Arslantepe'nin hayatı Malatya ovası içindeki yerleşim yerlerden kesinlikle en önemli yerdi. Burada da tapınak içinde çok kase bulduk. Bu kaseler yemek için ve topluma vermek için kullanılmışlar.”

Şef mezarı ve sur duvarları ortaya çıkarıldı

Tunç Dönemi’ne ilişkin bulguları da aktaran Prof. Dr. Francesca Balossi Restelli, Arslantepe’de bulunan şef mezarının dönemin sosyal yapısına ilişkin önemli bilgiler sunduğunu söyledi. Eski Tunç II ve Eski Tunç III dönemlerinde ise Malatya Ovası’nda çok sayıda yerleşim alanının bulunduğuna dikkat çeken Balossi Restelli, Arslantepe’de ortaya çıkarılan büyük sur duvarının da dönemin toplumsal yapısına ilişkin yeni sorular ortaya çıkardığını ifade etti:

“Bu döneme ait bir şef mezarı bulduk. Şefle 4 genç kurban edilmiş insanları var. Buluntular bulduk onlar bize gösteriyor ki bu şef çok önemli bir şeftir. Arslantepe'nin hayatı devam ediyor. Bu dönemden sonra Eski Tunç II, Eski Tunç III Dönemi'nde tekrar görebilirsiniz ki yani yerleşim yerleri var, çok var. Arslantepe o dönemde önem en önemlisi değil ama çok fazla bilemiyoruz. Yani Eski Tunç III Dönemi'nde çok daha yerleşim yeri ve bu dönemde o Arslantepe için belki en zor dönemi. Çünkü çok yer var ve Arslantepe'de biz tekrar çok büyük bir sur duvarı bulduk. Bu defa sur duvarı köyün dışında. Yani önceki gibi değil. Bu defa herkes sur duvarı içinde kalıyor. O zaman bu ne anlatabilir bize? Yani önce en önemli insanlar içinde kalmışlar, toplum dışarıda. Şimdi herkes içinde. Yani biliyoruz ki çok yerleşim yeri vardı bu ovada ve biliyoruz ki burada herkes bir sur duvarı içinde yaşadı. Demek ki belki bu dönemde yani mesela Arslantepe o kadar çok güçlü değil ama başka güçlü yerler olabilir. Maalesef başka yerleşim yerlerini de hiç kimse kazmadı. Yani bugüne kadar biliyoruz ki var, çünkü yüzeyden seramikler alıyoruz ama çok fazla kazı yapmadılar arkeologlar. O zaman daha iyi anlamak için biraz daha araştırmak gerekiyor.”

Hititler döneminde Arslantepe sınır bölgesinde kaldı

Arslantepe’nin tarihsel yolculuğunda Orta ve Geç Tunç dönemlerinin de önemli bir yere sahip olduğunu belirten Balossi Restelli, Orta Anadolu’da güçlenen Hititlerin Arslantepe üzerinde etkili olduğunu söyledi. Arslantepe’nin Hitit İmparatorluğu döneminde önemli bir sınır noktası olduğunu aktaran Balossi Restelli, Hitit İmparatorluğu’nun sona ermesinin ardından bölgede Arslantepe’nin yeniden önem kazandığını dile getirdi.

Prof. Dr. Francesca Balossi Restelli, Hitit sonrası dönemde Arslantepe’nin bölgedeki konumuna ilişkin değerlendirmelerini şu sözlerle sürdürdü:

Veli Ağbaba, Özgür Özel’in yeni yönetim listesinde yer almadı!
Veli Ağbaba, Özgür Özel’in yeni yönetim listesinde yer almadı!
İçeriği Görüntüle

“Devam ediyoruz sonra ne oluyor? Orta Tunç Dönemi'nde, Geç Tunç Dönemi'nde Orta Anadolu'da Hititler başlıyorlar. O çok güçlü. Yani Arslantepe'den biraz daha güçlü diyebiliriz. O zaman Arslantepe Hitit'in etkisi altına girdi. Ve Hitit İmparatorluğu Dönemi'nde kesinlikle Arslantepe yani bir parçasıdır. Önemli bir parça, çünkü tam sınırdaydı. Hitit İmparatorluğu bitince tekrar Arslantepe önemi başladı. Zaten önemli bir yerdi. O zaman burada bir Genç Hitit imparatorluğu, devleti diyelim, başladı ve o da yani bütün Genç Hitit devletlerden Arslantepe en önemlisidir.”

Muhabir: Onay Ozan