Malatya’nın tarımsal üretimdeki en güçlü merkezlerinden Darende, kayısının yanı sıra tescilli ceviz çeşidiyle de öne çıkmaya hazırlanıyor. Bölgede uzun yıllar yürütülen araştırmalar sonucunda geliştirilen Zengibar Cevizi, özellikle iri meyvesi, yüksek iç randımanı ve yağ oranıyla ticari üretim açısından önemli bir potansiyel taşıyor.
30 yıla yaklaşan araştırmanın ürünü
Zengibar Cevizi’nin hikâyesi 1990’lı yıllarda başladı. Prof. Dr. Ömer Beyhan tarafından Darende’de yürütülen seleksiyon ve saha çalışmaları sırasında belirlenen yerel ceviz genotipi, yıllar boyunca sürdürülen araştırma ve adaptasyon çalışmalarıyla geliştirildi. Çeşidin resmî tescil süreci ise 2019 yılında tamamlandı. Böylece Zengibar Cevizi, Millî Çeşit Listesi’ne girerek tescilli yerli ceviz çeşitleri arasındaki yerini aldı.
Bir cevizin ağırlığı 23 gramı geçiyor
Zengibar’ı dikkat çekici kılan özelliklerin başında meyve yapısı geliyor. Kayısı Araştırma Enstitüsü tarafından yapılan teknik incelemelerde, çeşidin kabuklu meyve ağırlığının 23,45 gram, iç ağırlığının ise 12,20 gram olduğu belirlendi.
Yapılan ölçümlerde Zengibar Cevizi’nin iç randımanı yüzde 52 olarak kaydedilirken, yağ oranının ise yüzde 68,1’e kadar çıktığı tespit edildi. İri meyve yapısı ve yüksek iç oranının yanı sıra yağ değerleri de çeşidin ticari üretim açısından öne çıkan özellikleri arasında gösteriliyor.
Chandler ile rekabet edecek potansiyele sahip
Zengibar Cevizi’nin belirlenen kalite değerlerinin, dünya genelinde yaygın olarak yetiştirilen Chandler çeşidiyle karşılaştırılabilecek seviyede olduğu belirtiliyor. Özellikle meyve ağırlığı, iç randımanı ve yağ oranındaki değerlerin, Zengibar’ın ticari ceviz bahçelerinde değerlendirilebilecek yerli bir alternatif olabileceğine işaret ettiği ifade ediliyor.
Doğru tozlayıcıyla verim artıyor
Çeşidin yetiştiriciliğinde tozlanma konusu da araştırmalarda önemli bir yer tuttu. Yapılan çalışmalar sonucunda Zengibar Cevizi’nin protandri özelliği gösterdiği, yani erkek çiçeklerinin dişi çiçeklerden daha erken açtığı belirlendi. Bu nedenle uygun tozlayıcı çeşit kullanımının verim açısından önem taşıdığı belirtilirken, Bilecik çeşidinin Zengibar için uygun tozlayıcılardan biri olduğu tespit edildi.
Zengibar ile Bilecik’in birlikte kullanıldığı çalışmalarda meyve tutma oranının yüzde 61,33’e kadar ulaştığı bildirildi.
Bilim insanları ve üretici birlikte çalıştı
Zengibar’ın tescilli bir çeşide dönüşmesinin arkasında uzun yıllara yayılan bilimsel çalışmalar bulunuyor.
İlk seleksiyon çalışmalarını Prof. Dr. Ömer Beyhan’ın yürüttüğü süreçte, Kayısı Araştırma Enstitüsü bünyesinde Remzi Kokargül, İhsan Akgül, Şevki Doğanay, Dr. Talip Yiğit ve Mehmet Çalışkan’ın da araştırma, gözlem, ıslah ve adaptasyon çalışmalarında görev aldığı belirtildi.
Süreçte bölgedeki üreticilerin katkısı da önemli oldu. Darendeli üretici İsmail Çörtük, Zengibar’ın anaç ağacının bulunduğu bahçeden gerekli aşı kalemleri ve üretim materyallerinin temin edilmesine katkı sağlayarak çalışmaların ilerlemesine destek verdi.
Sırada üretimi yaygınlaştırmak var
Tescil sürecinin tamamlanmasının ardından gözler şimdi Zengibar Cevizi’nin üretiminin artırılmasına çevrildi.
Fidan üretiminin yaygınlaştırılması, yeni kapama ceviz bahçelerinin kurulması ve çeşidin ticari değerinin yükseltilmesi önümüzdeki dönemin öncelikli hedefleri arasında yer alıyor. Üretim alanlarının genişlemesiyle birlikte Zengibar’ın yalnızca Darende’de yetiştirilen alternatif bir ürün olmaktan çıkarak ilçeyle özdeşleşen güçlü bir tarımsal marka haline getirilmesi amaçlanıyor.
Yıllar süren bilimsel çalışmaların ardından tescillenen Zengibar Cevizi’nin yaygınlaştırılması halinde, Darende’nin Malatya’daki kayısı üretiminin yanı sıra ceviz yetiştiriciliğinde de adından daha fazla söz ettirmesi bekleniyor.
Kaynak: MHA





