Sevilen birinin ölümü genellikle sadece kısa vadede değil, aynı zamanda uzun süre şiddetli duygusal şoklara da yol açar. Uzun vadede, etkilenenlerin acıları kapsamlı bir semptomatolojide ifade edilebilir. Güçlü yalnızlık ve içsel boşluk duygularının yanı sıra, durumlardan belirgin bir kaçınma davranışı ve ölenden etkilenenleri hatırlatan insanlardan kaçınma gözlenebilir.

Travmatik deneyimler travma sonrası stres bozukluğuna (PTSB) yol açabileceği gibi, uzun süreli şiddetli yas da kayıp yaşamış kişiler için ciddi bir sağlık sorunu olabilir. Bu insanlar ciddi kaybı kişisel bir travma olarak yaşarlar. Araştırmalar, kalıcı şiddetli yasın travma sonrası stres bozukluğu ile aynı şekilde tedavi edilebileceğini göstermiştir.
Kalıcı şiddetli yas aşağıdaki semptomlarla tanınabilir:
* Ölen kişiye kalıcı özlem, ölüme bağlı yoğun keder ve duygusal acı, yalnızca ölen kişiyle veya ölüm koşullarıyla meşgul olduğu düşünülür.
* Ölümü kabul etmede güçlü zorluk, şok hissi, kayıptan kaynaklanan uyuşukluk ve duyarsızlık, ölen kişiyi olumlu bir şekilde hatırlamada zorluklar, kayıpla ilgili acı veya öfke, ölen veya ölümle ilgili olarak kendi kişinin uyumsuz değerlendirmesi ve/veya kayıp anılarından aşırı kaçınma (örneğin, ölenle ilgili yerlerden veya insanlardan kaçınmak).
* Ölenlerle birlikte olmak için artık yaşamama arzusu, diğer insanlara güvenmenin zorlukları, yalnız veya diğer insanlardan kopuk olma hissi, ölen kişi olmadan hayatın anlamsız veya boş olduğunu hissetmek veya ölen kişi olmadan çalışamayacağı inancı, kişinin yaşamdaki kendi rolüyle ilgili kafa karışıklığı veya azaltılmış bir kimlik duygusu (örneğin, kendisinin bir kısmının ölenle birlikte öldüğü hissine sahip olmak), kayıp veya gelecek için planlamadan bu yana kendi çıkarlarının peşinden gitmede zorluk veya isteksizlik (örneğin arkadaşlıklar, faaliyetler).
Bu semptomlar, travmatik kayıp en az altı ay önceyse kalıcı şiddetli yas olarak adlandırılır, ancak o zaman tedavi endikedir.
Semptom sayısı ile şikayetlerin derecesi ve süresi kişiden kişiye ve olaydan olaya değişir.
Ölüm travmatik koşullar altında meydana geldiğinde travmatik kayıpla ilgili yastan bahsedilir (örn. B. Cinayet, intihar, felaket veya kaza). Daha sonra kalıcı, genellikle stresli düşünceler, görüntüler veya duygular, ölümün travmatik yönleriyle bağlantılı olarak ortaya çıkabilir (örn. B. ölen kişinin çektiği acıların kapsamı, korkunç yaralanmalar, kendisinin veya başkalarının ölümünü suçlamak), kaybın anılarına yanıt olarak da dahil olmak üzere…
Yas Ve Yas Yönetiminin Aşamaları
Sevdiği birinin yasını tutarken, yaslı olan, farklı aşamalardan geçer. Kayıpla başa çıkmanın sürecini yansıtıyorlar. Herkes farklı şekilde yas tutsa da ve bir kaybı işlemek için hepimizin farklı sürelere ihtiyacı olsa da, hayatta kalan birçok kişi yas aşamalarını çok benzer bir şekilde yaşar.
İsviçreli Psikolog Verena Kast’a göre yas tutmanın dört aşaması:
1. Aşama: Gerçek olmasını istememek
Sevdiği birinin ölümünden hemen sonra, yas tutan kişi şoktadır: olanlara inanamaz ve inanmak istemez. Birçok insan bu durumda kendini izole ve çaresiz hisseder, hatta ne yapacağını bilememektedir. Genellikle kayıplarını inkar ederler. Bu yas evresi yas sürecinin başlangıcını oluşturur. Birkaç saat sürebilir, ancak genellikle günler veya birkaç hafta da sürebilir.
Ne yapılabilir?
Yas tutanı ilk aşamada yalnız bırakmayın (kendisi açıkça istemediği sürece). Merhamete ek olarak, yas tutanlar genellikle ilk başta günlük görevlerde desteğe ihtiyaç duyabilmekteler. Gerekirse cenaze ve cenaze hizmetinin düzenlenmesine yardımcı olun.
2. Aşama: Duygusal patlamalar
Yasın ikinci evresinde öfke, acı ve kızgınlık gibi duygular ortaya çıkabilmektedir. Kendine veya ölen kişiye karşı saldırgan tutumlar ile dışa vurabilmekter. Birçok yas tutan kişi, suçluluk duygusundan veya sevdiklerinin ölmek zorunda kalırken ‘neden ben yaşamaya devam ediyorum’ sorusuyla isyan edebilmekteler. Ölenle ilişkinin ne kadar yakın olduğuna bağlı olarak, bu aşama haftalar, aylar hatta yıllar sürebilir. Bu yas evresinin seyrinde ölüm koşulları da önemli rol oynamaktadır.
Ne yapılabilir?
Bu duygulara izin vermeniz ve bastırmamanız önemlidir. Yasla başa çıkmaya yardımcı olurlar ve hala ele alınması gereken çözülmemiş içsel çatışmalara işaret edebilmekteler. Bu aşamada yas tutanları dinleyerek ve yanlarında olarak destekleyebilirsiniz.
3. Aşama: Arama ve ayrışma
Yasın üçüncü aşamasında, ölen ve ölümüyle içsel bir yüzleşme gerçekleşir: yas tutanlar ortak anıların olduğu yerleri ziyaret eder, paylaşılan deneyimleri gözden geçirir ve ölenle sessiz konuşmalar yapar. Bilinçli olarak veda ederek kaybı daha iyi işleyebilirler. Bu yas evresi güzel olabilir ama aynı zamanda çok acı verici olabilir. Haftalar, aylar veya yıllar sürer. Bu süreçte, yas tutanlar bir sonraki adımı atmaya ve hayata evet (devam) demeye veya daha fazla yas tutmaya karar verirler.
Ne yapılabilir?
Yas tutana ihtiyacı olduğu kadar zaman verin ve onu çok sabırla dinlemeye devam edin. Yasın bu aşamasında sık sık intihar düşünceleri meydana gelebilir. İlgili ifadeler durumunda, kaçmayın ve gerekirse birlikte profesyonel yardım almasını teklif edin.
4. Aşama: Yeni benlik ve dünyayla bağlantı
Yasın son aşamasında, yavaş yavaş iç huzur başlar. Acı arka plana doğru çekilir. Yas tutan, akrabanın ölümünü kabul etti ve şimdi yeni planlar yapmaya ve ölen olmadan hayatını şekillendirmeye başlayabilir. Ancak anılar önemli bir parçası olmaya devam eder...