Anadolu’da yaşamsal geleneklerden biridir. Tarla,bahçe sahipleri doğadaki canlıların beslenebilmesi,dar gelirlilerin,olmayanaların toplaması (başaklaması) için, buğday,arpa,üzüm,kaysı,incir,elma v.s. bir kısım ürünü tarlada / bahçede bırakır. Tarlada bırakılan ürün ne kadar çok olursa toplumsal saygınlığın ve manevi doyumun o oranda yüksek olduğu düşünülür.
MALATYA-ESKİMALATYADA; 1948 de Ben üç yaşındayken babam askere gitti,para yok,pul yok,yiyecek yok...
Karnı doysun diye Malatyadan, Eskimalatyadaki çiftçilik yapan babama gelin verilen annem ile açlık mücadelesi yaptık. Annem ırgatlığa gider ot alır,çapa yapar,haşhaş tarlalarında afyon vurur (Haşhaş kapsülünün çizilerek sütünün akıtılması) ,afyon sakızı toplar ev bütçesine katkıda bulunmaya çalışırken bir taraftan da biçilmiş buğday,arpa tarlalarında harman yerine desteler taşır,aynı zamanda da başaklama yapardı.O zaman orak ve tırpan ile biçilen ekin yerinde bol miktarda saplarından kopan başak kalırdı.
Ben küçüğüm,ama evin erkeğiyim ya, anneme birgün
“Anne bana beli ver gidip BEL belleyip para kazanam da sana çarşı ekmeği alam”
demişim...
Annem yaşam boyu
“Belki senin canın çarşı ekmeği çekmişti,ben onu sana alamadım”
diye üzüldü.
Annem başakladığı buğdayı KÖPÜŞle döver,KAPÇIKlarından ayırt eder,rüzgarda savurur buğday tanelerini ayırırdı.TEPİRLE EVSER,Kalburlarla elerdi.
Bazen buğdayı kaynatır kurutur el değirmeninde öğüterek bulgur yapardı,bazen SOKUda tokmaklayarak kepeğinden ayırır GENDİME elde eder,bundan yoğurtlu çorba,tarhana,gendime çorbası yapardı.Bazende değirmene götürüp öğütür un elde eder ELEKLERDE elerdi..
-Bir de AFARA denilen olay vardı.Afara Harman yerindeki hububatın taş ve toprakla karışık kalıntısı.Bu daha eziyetli,daha zahmetli,daha sabır isteyen bir işti.Eskiden atlarla,öküzlerle sürülen harman yerinde YABAlarla toplanıp harman makinasına atılan hububattan toprağa karışanları mal sahibi uğraşıp almazdı.Annem ve imkanı olmayan analar harman yerindeki o, taşa toprağa karışmış buğdaylardan toplayabildikleri kadar toplar,sırtlar eve getirir,TEŞTlerde,leğenlerde yıkar tozundan,toprağından arındırırlar,kurutur taşlarını ayıklayarak öğütülecek hale getirirlerdi.
Ahhh ANAM Ahhh sen neler çektin,neler.
Mekanın cennet olsun.
Anneme rahmet dilerim,
Tanrım bu günkü halimiz için şükürler olsun.
Dr-Hüseyin Aydıncak
NOT 1 Bu anımı 2 yıl önce paylaşmıştım,tekrar paylaşmak istedim
NOT 2 Yöresel sözcükleri kullanmayı severim,unutulmaması için genelde yazılarımda yer veririm.Genç nesile aktarılsın,unutanlar hatırlasın istiyorum.O nedenle de kullandığım kelimelerin TDK sözlüklerindeki anlamlarını aşağıya yazdım.
BAŞAK
1. isim Arpa, buğday, yulaf vb. ekinlerin tanelerini taşıyan kılçıklı başı:
2. isim, halk ağzında Tarlalarda, bağlarda dökülmüş veya tek tük kalmış olan ürün.
BEL: Toprağı aktarmaya veya işlemeye yarayan, uzun saplı, ayakla basılacak yeri tahta, ucu sivri kürek veya çatal biçiminde bir tarım aracı
KÖPÜŞ: Çamaşır tokacı (Malatya)
KAPÇIK: Tahıl tanelerinin kabuğu
SOKU:Taş dibek:
GENDİME: Döğme; kabuğu çıkarılmış buğday,aşurelik buğday
AFARA: Harman yerindeki hububatın taş ve toprakla karışık kalıntısı.
ELEK: Taneli veya un gibi toz durumunda olan şeyleri yabancı maddelerden ayıklamak veya incesini kabasından ayırmak için kullanılan, tahta bir kasnak ve tek tarafa gerilmiş, gözenekli tel, kıl, bez vb. neden oluşan araç:
TEPİR: içinde hububatı savurarak yabancı maddelerden temizlemek için kullanılan kenarı kasnaklı, önü açık yarım daire şeklinde tahta tabla.
EVSMEK: ububatı yabancı maddelerden temizlemek için bir kap içinde silkerek savurmak
YABA: Harman savurmakta kullanılan, çatal biçiminde, tahtadan tarım aracı
TEŞTBüyük leğen