Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) Mühendislik Fakültesi Geomatik Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, Ege Denizi’ndeki Helen Yayı üzerinde meydana gelebilecek büyük bir depremin Türkiye genelinde oluşturabileceği etkileri geliştirdikleri otomatik hasar belirleme yazılımıyla araştırdı.
Deniz içerisinde bulunan büyük bir dalma batma zonu olan Helen Yayı’nın tamamen kırılması ihtimalini değerlendiren Kutoğlu, bu fay sisteminin Japonya açıklarındaki benzer sistemler gibi 8’in üzerinde büyüklükte deprem ve tsunami üretme potansiyeli taşıdığını belirtti.
"Türkiye’nin neredeyse tamamında hissedilecek"
Helen Yayı’nın tamamen kırılması durumunda ortaya çıkabilecek depremin yalnızca Ege Bölgesi’ni etkilemeyeceğini belirten Kutoğlu, geliştirdikleri modelin sonuçlarını paylaştı.
Böyle bir depremin Türkiye’de oluşturabileceği hasara ilişkin literatürde benzer bir çalışmaya rastlamadıklarını ifade eden Kutoğlu, şu değerlendirmede bulundu:
"Bu fay, bütünüyle kırıldığı takdirde sekizden daha büyük bir deprem üretme potansiyeli var. Haritada gördüğünüz üzere bu olay meydana geldiği takdirde ülkemizin hemen hemen tamamında bu depremin az veya çok hissedilmesi söz konusu olacak. Türkiye coğrafyasının neredeyse tamamında bu deprem hissedilecek."
Bu senaryoya göre Malatya da deprem sarsıntısının hissedilebileceği iller arasında yer alıyor. Ancak model, depremin Malatya'da yıkıma neden olacağı anlamına gelmiyor. Kutoğlu, hasar ihtimalinin yapıların durumuna ve özellikle zeminin özelliklerine bağlı olduğunu vurguladı.
En büyük risk zayıf zeminli bölgelerde
Olası depremin oluşturabileceği kuvvetin en yüksek seviyesinin yer çekimi kuvvetinin beşte biri kadar olacağını belirten Kutoğlu, bu düzeydeki sarsıntının özellikle çok zayıf ve kötü durumdaki binalarda hasara yol açabileceğini söyledi. Kutoğlu,
"Ağır bir hasar olabilmesi için depremin uygulayacağı kuvvetin yer çekimi kuvvetinin en az yarısına kadar ulaşması lazım" diye konuştu.
Hazırlanan haritada en yüksek sarsıntı etkisinin ve hasar riskinin kırmızı renkle gösterilen bölgelerde yoğunlaştığını belirten Kutoğlu, bu alanların Ege Bölgesi ağırlıklı olmak üzere Marmara ve İç Anadolu’ya kadar uzandığını ifade etti.
Konya Havzası'nın da riskli alanlar arasında bulunduğunu kaydeden Kutoğlu, bu bölgelerin ortak özelliğinin ovalar ve çöküntü alanlarından oluşan zayıf zeminler olduğunu dile getirdi.
Türkiye’de karada bulunan fayların Helen Yayı’ndan çok daha yıkıcı sonuçlar doğurabilecek depremler üretebileceğini de hatırlatan Kutoğlu, kentsel dönüşüm çalışmalarında zemin özelliklerinin öncelikli olarak dikkate alınması gerektiğini belirterek şöyle konuştu:
"Kentsel dönüşüm yapacağımız zaman öncelikli kentsel dönüşüme başlayacağımız alanlar haritada kırmızı ile gördüğümüz alanlar olmalı. Çünkü meydana gelecek bir deprem en çok bu bölgelerde hasara neden olacaktır."
Ege kıyıları için 1 ila 2 metrelik tsunami hesabı
Helen Yayı’nın kırılması ihtimalinde tsunami oluşma olasılığını da değerlendiren Kutoğlu, Dünya Tsunami Merkezi’nin hesaplamalarına göre Ege kıyılarında 1 ila 2 metre arasında dalga yüksekliği görülebileceğini söyledi.
Kıyı eğiminin çok düşük olduğu bölgelerde deniz suyunun kıyıdan içeriye doğru ilerleyebileceğini belirten Kutoğlu, tsunami senaryosuna ilişkin şu ifadeleri kullandı:
"Bu da ancak çok düşük kıyı eğimine sahip bölgelerde deniz suyunun yirmi beş, otuz metre kadar içeriye girmesine neden olur. Ancak bu büyük ölümlü bir hasara yol açabilecek büyüklükte bir tsunami değildir."
Kutoğlu’nun değerlendirmeleri, Helen Yayı’nın tamamen kırılması ihtimaline dayanan bilimsel bir modellemeyi ortaya koyuyor. Söz konusu senaryo, yakın zamanda böyle bir depremin meydana geleceği yönünde bir tahmin veya uyarı niteliği taşımıyor.



