Malatya’nın kültür kokan, doğa ile iç içe ilçelerinden Arapgir ilçesini ziyaret için tam zamanı.
Kanyonları, yaylaları, yaban hayatıyla doğaseverlere, kerpiç konakları ve arkeolojisiyle kültür turizmine hitap ediyor.
Arapgir, Malatya merkezine karayoluyla 114 kilometre uzakta.
Tarihteki ilk adı Daskuza. İlk yerleşimin MÖ 120’ye kadar gittiği tahmin ediliyor. Bulgular, ilçe tarihinin 6-7 bin yıl öncesine kadar var olduğunu işaret ediyor.
Bu topraklardan Asur, Med, Roma, Emevi, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı uygarlıkları geçmiş. Bölgenin en kalabalık yerleşimi olmuş. son yüz yılda büyük göç vermiş. 19’uncu yüzyıl başındaki 40 bin nüfustan geriye 10 bin kişi kalmış.
EVLER ONARILIYOR
İlçeyi hakkıyla keşfetmek için en az üç gün gerekiyor. Kanyon geçişine meraklıysanız Arapgir’de olma sürecinizi birkaç güne çıkarmanız gerekmektedir.
Arapgirliler, vefalı ve nahif kişilerdir. Bu nedenle ilçede etnik ve dini kimlik gündeme getirilmez.
İlçeye girişte ilk göze çarpan beton binalardır. Dar ara sokaklara girdiğinizde ise çoğu hâlâ kullanılan kerpiç konaklar sizi hemen cezbedecektir.
Kent merkezinde yüzlerce tarihi evi eski görünümüne kavuşturan Malatya Koruma Uygulama Bürosu (KUDEB), şimdi de Arapgir’in kerpiç konaklarına el atmış.
ISSIZLAŞAN VADİ
İlçe sokaklarını gezdikten sonra sıra merkeze 5 kilometre mesafedeki Eski Arapgir’e gelir. İlçenin tarihsel dönemdeki ilk yerleşim yeri Gözdere Vadisidir burası, büyülenmemek elde değildir.
Yaklaşık 5 kilometre uzunluğundaki bu yemyeşil vadide nüfus çok azalmış. Halk zamanla bugünkü merkeze taşınmış.
Eski Şehir denilen yerleşim vadinin batı ve doğu yamaçlarında konuşlanmış. Burada yapacağınız 2 - 3 saatlik bir yürüyüşle, bir kısmı eski ihtişamını kısmen de olsa korumayı başarmış eski kerpiç konakları görebilirsiniz.
Konaklar geçmişte bölgede önemli bir yaşam kültürü oluşturulduğunun göstergesi. Eski Şehir’in büyük bölümü Osman Paşa Mahallesi. Burada 1824’te yapılan tarihi hamam ilk ziyaret edilecek yer. Bir zamanlar şehrin hamamıyken şimdi neredeyse bitki örtüsüyle kaplanmış.
Sonra sırayla Ali Velikzade Çeşmesi ve ardından da Gümrükçü Osman Paşa Camii var. 1824’te inşa edilen caminin medresi günümüze ulaşamamış. Caminin yaklaşık 500 metre kuzeyindeki Ümmü Gülsüm Hatun Çeşmesi (Nalbant Pınarı) bir başka tarihi değer. Kitabesine bakılırsa 1794’te yapılmış. Geçmişte bu alanda nalbantlar bulunurmuş. Yol üzerindeki Ulu Cami de geçmişin önemli değerlerinden. Çok tahrip edilmesine karşın duvarlarının bir kısmı ayakta. Minaresinin başka bir camide kullanıldığı sanılıyor.
Aşağı doğru inerken Hankah, Telli Hamam, Tahta Minareli Cami, Yazılı Mağara, Sarnıç’ı göreceksiniz. En tepedeki Arapgir Kalesi, bahçelerdeki taş köprüleri atlamamak için buraya bir tam gün ayırmak gerekiyor.
Eski Şehir, Meydan Köprüsü’nde sona eriyor. Karşı tepedeki Serge Mahallesi de mutlaka görülmesi gereken yerlerden. Araçla içinde kadar girilebilen mahalledeki evlerin neredeyse tümü kaderine terk edilmiş.
MACERA KANYONU
Arapgir doğa aktiviteleri açısından cazip bir doğaya sahip.
30 civarında yürüyüş rotası bulunuyor. Yaylalarda dağ bisikletiyle uzun gezilere çıkmak mümkün. Maceranın gerçek adresi ise Kayaarası Kanyonu.
Arapgir topraklarını ikiye bölen Kozluk Çayı sayesinde oluşmuş bu kanyon. Yaklaşık 13 kilometrelik parkur kaya tırmanışı tecrübesi olmayanlara, yükseklikten korkanlara uygun değil. Yine de çok zorlu olduğu söylenemez.
Kanyonun bir tarafından girilip diğer tarafından çıkılıyor. Her iki tarafta da birkaç kilometrelik doğa yürüyüşü yapılacak alanlar bulunuyor.
Meydan köprüsünden yaklaşık 2 kilometre ötedeki bir çardağın bulunduğu Kiraz Pınarı’na kadar küçük doğa yürüyüşleri de yapılabilir. Kiraz Pınarı’ndaki küçük çardağa kadar olan etap herkes için çok uygun.
Çardaktan sonra kanyonun kayalık ve tehlikeli kısmı başlıyor. Bu aşamadan sonra rotaya sadece kanyon geçişi tecrübesi olanların girmesi gerekiyor. Geçiş süresi grubun temposuna bağlı. 7 saatte de geçilebilir 15 saatte de. Gruptakilerin teknik kaya becerileri ve kondisyonları bu süreyi belirleyecek olan en önemli etken. Bu kanyonda dolaşırken özellikle sabahın erken saatlerinde çatal boynuzlu dağ keçilerini göreceksiniz.
İKİ HAZİNE
Onar Köyü doğası kadar kültürel yönüyle de dikkat çekici.
Burada çıkacağınız birkaç saatlik yürüyüşte Roma mağaraları ve harabelerini, 1224 yılında köyü kuran Türkmen Şeyhi Hasan Onar’ın yaşadığı yeri, o yıllarda yapılan cemevini, Oğuz Boyu’na ait mezar taşlarını görebilirsiniz.
Rota köyün içinde başlıyor. Vadiye bakan taraftaki evleri geçtikten kısa süre sonra yamaçtaki kaya mezarları beliriyor. 20 civarındaki mağaradan en büyüğü ibadet ve depolama amacıyla kullanılmış. Kaya mezarlarından birinin duvarlarındaki kök boyayla yapılmış, Helenistik veya daha eski dönemlere ait resimler hiç bozulmadan duruyor. Tesadüfen bulunan bu resimler bölge turizmi için çok önemli. Kaya mezarlarından sonra köyün arka bahçelerine doğru yürünerek Roma harabesi olduğu sanılan eski ören yerinde kısa bir keşif yapılabilir. Bahçelerden köy içine girilerek Şeyh Hasan Onar’ın yaşadığı ev görülebilir. Cemevinin içindeki Oğuz Boyu’ndan kaldığı düşünülen mezar taşları bile başlıbaşına bir ziyaret nedeni.