Galiba 12-13 sene’den fazlaydı, basından arkadaşlarla ve bir minibüsle önce Pütürge sonra Nemrut gezisine başladık.

200’ü aşan virajlardan sonra Pütürge’ye ulaştık ama asıl amaç Nemrut’ta gün batımını izlemekti.

Yolculuk gerçekten çok zorlu geçti. Hatta içimizden bir arkadaşımız Nemrut Adıyamanın olsun bize gereği yok diyecek kadar yorulmuştu.

Henüz Nemruta ulaşamamıştık ancak geri dönüşü düşünmek bile istemiyorduk.

Nemrut’a geldiğimizde görevliler Tümülüslerin üzerinde dolaşan iki gence bağırıyorlardı.

Gerçekten akıl işi değildi. Ne işleri vardı orada, bu yaptıkları bir gün doğaya yenik düşecek heykellerin yok oluşunu hızlandırmaktan başka işe yaramazdı.

Yerli yabancı turistler doldurmuş, tümülüsün etrafındaki heykelleri şaşın şaşkın izliyorlardı.. Tabi bizlerde. Bir çoğumuz ilk kez geliyorduk. Nemrut’a çıkmak, burada doğan ve batan saatlerinde güneşi selamlamak,heykellerin bu noktaya nasıl yapıldığına cevap aramak şüphesiz ilginç olacaktı.

Nemrut, teknik olarak Adıyaman’a bağlı (Adıyaman’ın Kahta ilçesine bağlı Karadut köyü yakınlarında) ama Malatya’dan daha yakın. Bu nedenle iki şehir arasında Nemrut senindi, benimdi çekişmesi hep alevlenebiliyor.

Biz Malatya’dan çıktığımız için minibüsler kimin koyduğu kanun olduğu bilinmiyor ama dağa zarar veriyor denilerek tepeye uzak bir yerde kontağı kapatıyorlar. Adıyaman’dan gelenler tepelerin yakınına kadar araçlarla gelebiliyorlar.

NEMRUT

M.Ö. 163 ve M.S. 72 yılları arasında, bu bölgede egemenlik kuran Kommagene Krallığı’nın kralı I. Antiochus, atalarına ve tanrılara minnettarlığını göstermek için krallığının en yüksek dağına anıtsal heykeller ve kendi mezarını yaptırmış.

Aynı heykellerden 2 grup var. Bir grup heykel güneşin doğuşunu, diğer grup da batışını selamlayacak şekilde yerleştirilmiş. Heykellerin daha çok yerde duran kafaları için heykellerin bundan ibaret olduğu yanılgısına düşebilirsiniz. Aslında kafalar oturur pozisyondaki vücudlara ait ama zamana yenik düşmüşler.

Dolayısı ile burayı yaşamanın en güzel yolu gün doğuşunda ya da batışında burada olmak. Özellikle de gün doğuşu bir başka. Gerçekten de efsane güzel.

Karanlıkta göz gözü görmezken tepeye çıkıp, kendinize bir yer seçiyorsunuz. Sonra sanki sahnenin perdesi kalkar gibi gün aydınlanıyor ve hiç farkında olmadığınız muhteşem bir manzara ile karşılaşıyorsunuz. Önce önünüzden Nemrut’un hala aktif bir volkan olduğu zamanlardan kalmış, kurumuş lavlar başlıyor. Sonra aşağıda dağın neredeyse her yerinin bir su ile çevrili olduğunu görüyorsunuz. İleride puslu havanın içinden dağ silüetleri beliriyor. Çok derin ve mistik bir huzuru var.

Nemrut Dağı’na çıkmak konusunda yapacağımız ilk ve en elzem uyarı, buraya ya gün doğumunda ya da gün batımında çıkmanız olur. Çünkü günün bu iki zamanı, en güzel manzaraların yaşandığı anlar. Işık daha güzel olduğundan çektiğiniz fotoğraflar da daha güzel çıkıyor. Ayrıca doğu terasında olacağınız, bu taraftaki heykellerin vücudları hala ayakta.

Gün batımında çıkmayı tercih ederseniz, mutlaka güneşin batışından bir saat önce dağa çıkmaya başlayın ki batışa koştur koştur, ucu ucuna yetişmek durumunda kalmayın.Kendi Yiyecek ve İçeceğinizi Götürün
Biz, yanımızda börekler ve bir termos dolusu sıcak çayla çıktık zirveye. Siz de kesinlikle yanınızda kendi çıkınınızla gelin. Çünkü zirvede gün doğumuna veya gün batımına karşı piknik yapmak gibisi yok, zaten açıksanız ya da susanız zirvede herhangi bir tesis yok (tuvalet dahil).
Gün batımında burada olacaksanız, Suyu mutlaka ihmal etmeyin.
Hangi Mevsim Olursa Olsun, Üstünüze Kalın Bir Şeyler Alın
2150 metre yüksekliğe ulaşan Nemrut Dağı’nın tepesine çıkmak zor değil ama soğuk olabiliyor. Hele ki gün doğumu için gidiyorsanız. Her ne kadar yaz mevsimi de olsa, dağın yukarılarına doğru çıktığınızda hava serinliyor. Bir de rüzgar çıkarsa (ki çıkıyor) donuyorsunuz. Genellikle insanlar yanlarında battaniye getiriyor. Güneş doğunca hava hızlıca ısınıyor.
Zaten genel olarak Nemrut Dağı’na Mayıs ayından sonra çıkılmaya başlanıyor. Çünkü bu aydan önce dağda kar oluyor. O yüzden sonbahar, ilkbahar veya yaz hangi mevsimde çıkacak olursanız olun, mutlaka yanınıza mevsime uygun kalın bir şeyler alın ki soğuk hava keyfinizi gölgelemesin.
Gün doğuşuna kıyasla gün batımı daha sıcak olacaktır.
Yukarıda sıcaklık da düşük olduğundan yaz da olsa terlik sandalet gibi ayakkabılarla rahat edemezsiniz.

Kommagene Krallığı ve I. Antiochus
Büyük İskender’in Perslerle olan savaşından galip gelmesi sonucunda, bu bölgenin valisi olan Mithridates’in bağımsızlığını ilan ediyor ve Kommagene Krallığı kuruluyor.

Mithridates M.Ö 64 yılında öldüğünde, oğlu I. Antiochus tahta geçiyor. I. Antiochus’un döneminde krallığın en parlak dönemi yaşanıyor. Nemrut’un tepesindeki anıt mezar da işte ona ait. Enteresandır ki burada yattığı biliniyor ancak mezarı henüz keşfedilememiş. İçine girilmesi halinde çöküp, girenlerin mezarı olacak şekilde inşa edilmiş. Mecvut teknolojiye rağmen hala gün yüzüne çıkartılamıyor.

Dağda toplam 3 teras bulunuyor. Hepsini dolanmak 20-30 dakikada ama işin içine fotoğraflar girince tabi süreler uzuyor. Nemrut’un simgesi haline gelmiş tanrı heykelleri doğu ve batı teraslarında bulunuyorlar. Ortalarında da çizimde görüldüğü gibi tümülüs bulunuyor.

Bugün doğu terası en iyi korunmuş olan. Buradaki tapınaktan geriye pek birşey kalmamış ancak heykellerin vücudları ve kafaları alanda sergileniyor. Büyük taş bloklardan oluşan heykelleri sağdan sola doğru sıralamak gerekirse, Aslan, Kartal, Antiochus, Kommagene, Zeus, Apollon ve Herakles’i görüyoruz. 2002’de tüm bu heykel başları, koptukları gövdelerin önüne yerleştirilmiş ve tek sıra halinde dizilmişler. Aslında zamanında, bu kolosal heykellerin gerçek boyutu 8-9 metrelere kadar varıyormuş.

Koruyucu Heykeller: Kartal ve Aslan: Heykellerden Aslan ve Kartal, koruyucu hayvan heykelleri olarak biliniyor. Bunlar tanrılar dizisinin başında ve sonunda ikişerli olarak durur ve onları korurlarmış. Fakat dört koruyucu heykelden sadece tek bir çift günümüze gelebilmiş.

Kartal, Kommagene Krallığı’nın gökyüzü hakimiyetini simgeliyor. Kendisi aynı zamanda Zeus’un insanlara buyruklarını ulaştırmasındaki aracı olarak biliniyor. Aslan ise Kommagene Krallığı’nın yeryüzündeki hakimiyetini simgeliyor.

Anıtsal Tanrı Heykelleri

Kral Antiochos (Sonradan aldığı ismi ile Theos): I. Antiochos, öldükten sonra, yanında olan diğer tanrıların kendi saygınlığını ebedi kılacağına inandığından, kendi heykelini de onların yanına yaptırır. Aslında Antipchos’un başı yapılan ilk keşiflerde bulunmamış. Heykelin baş kısmı, alandaki mıcırların arasında kaldığından ancak 1953 yılında başka bir amaçla yapılan araştırmada keşfedilmiş. Kaide kısmında ise elinde Zeus ve Apollon’da olduğu gibi bir dal demeti taşıdığı görülüyor.

Kommagene: Tanrılar dizisindeki tek kadın tanrı heykeli, bereket tanrıçası Kommagene. Sıra olarak Kral Antiochos ve Zeus arasında konumlanan heykelin baş kısmında bereketi simgeleyen nar ve üzüm motifleri dikkat çekiyor. Aynı şekilde arkasındaki kaide kısmında da kucağında da meyveler var. Aslında Kommagene’nin başı, anıtsal heykellerin keşfinden 1963 yılına kadar ait olduğu yerde kaidesinin üstündeymiş ama 1963’te heykele bir yıldırım düşmüş ve Kommagene’nin başı da diğer heykeller gibi yere düşmüş.

Zeus: Tüm tanrıların tanrısı, en yüksek rütbeli tanrı olan Zeus, dizinin en ortasında konumlanıyor. Zaten diğerlerinden daha büyük boyutlarda olması da dikkat çekici. Başında bir Pers tiarası (tacı) takmış şekilde betimlenen Zeus’un çenesi kırık durumda ama aslında sakallı olduğu anlaşılıyor. Kaidesinde ise omzunda bir pelerin olduğu görülüyor.

Apollon: Zeus’un oğlu, aynı zamanda aydınlığı ve aklı simgeleyen Apollon da Zeus’tan sonra dizilimdeki yerini alıyor. Babası Zeus’un aksine sakalsız ve daha genç görünen Apollon da elinde bir dal tutuyor. Üzerine bir tunik giymiş şekilde betimlenmiş.

Herakles: Dizinin son heykeli, Zeus ve bir fani olan Alkmene’nin oğlu olan Herakles, insanın doğaya karşı olan mücadelesini simgeliyor. Zeus gibi sakalllı tasvir edilen Herakles, elinde bir sopa taşıyor.
Tümülüs: Yukarıdaki fotoğraftan tümülüsün büyüklüğü daha iyi anlıyorsunuz. Zirve gibi görünen yer aslında kralın mezarının üzerine 30.000m kırma taş dökülerek oluşturulan tümülüs. Tanrıların makamı göklere yakın olmak için bölgenin en hakim tepesi olan Nemrut’u seçmişler.

Bazı araştırmacılar burada sadece sadece Antiokhus’un babası Mithridates ve birkaç rahibin yattığını da düşünüyor. Eskiden heykellerin birinin ayağında bir tünel olduğu ancak sonradan üzerinin taş ile örtülerek kapatıldığı düşünülüyor.

Buradaki eserlerden ilk kez bahseden Alman Mühendis Karl Sester, 1881 yılında Diyarbakır’da yol yapım işlerinde görevliymiş. Sester buranın Asurlular’dan kalmış olduğunu düşünüyormuş. Sester’in verdiği bilgiler ile Kraliyet Akademisi bu bölgeye araştırma yapması için Otto Punchtein liderliğinde bir ekip göndermiş.

Bu ekip, buradaki eserler üzerinde uzun bir süre çalıştıktan sonra Otto Punchtein, Yunanca yazılmış olan kitabeyi çözmüş ve buranın Kommagene Krallığı’na ait olduğunu ve kralı I. Antiochus tarafından yaptırıldığını keşfetmiş. Antiochus’un ağzından yazılmış olan kitabe buranın sırrının çözülmesini sağlamış. Aynı zamanda bu kitabede I. Antiochus’un yazılarını da içeriyormuş.

Sonraki yıllarda 1953’ten 1980’li yıllara dek süren arkeolojik çalışmalar, Amerika’lı Arkeolog Theresa Goell ve Friedrich Karl Dörner tarafından sürdürülmüş ve bu çalışmalara İstanbul Arkeoloji Müzesinin kurucusu Osman Hamdi Bey ve Alman Mühendis Karl Humann da katılmış. Bu kazılar sonucunda ortaya çıkan taşınabilir eserler çeşitli müzelerde sergilenirken, heykeller ve yazıtlar da Nemrut Dağı’nda ziyaretçilerini bekliyor.
Nemrut Dağı, 1987 yılında UNESCO Dünya mirası listesine girmiş. Yani ne malatyanın ne de adıyamanınmış.1989 yılında Milli Park olarak ilan edilmiş ve bölge koruma altına alınmış.

Eğer Nemrut Dağı’na gün doğumunda çıkmaya karar verirseniz, hazır buralara kadar gelmişken, bölgede Kommagene Krallığı’ndan ve Roma İmparatorluğu’ndan kalma diğer yerleri de görmek isteyebilirsiniz.

Karakuş Tümülüsü

Karakuş Tümülüsü, Nemrut Dağı’na yürüyerek 8 dakika, 750 metre uzaklıkta kalan, Kommagene Krallığı kadınlarına ait bir anıt mezar. Yaklaşık 20 metre yüksekliğindeki tümülüsün üzeride bulunan sütundaki kartal heykelinden dolayı yöre halkı burayı karakuş olarak adlandırmış. Diğer sütunların üzerinde de boğa ve aslan heykelleri varmış ama günümüze sadece boğa heykelinin vücut kısmı gelmiş.

Tümülüsün batısında ise Kommagene kralı I. Antiochos’un oğlu Kral II. Mithridates’in, kız kardeşi Laodike ile tokalaşma sahnesini betimleyen bir kabartma var. Sütun üzerindeki yazıttan anıt mezarın, Kral Antiochos’un eşi İsias, kızı Antiochis ve torunu Aka’ya ait olduğu anlaşılıyor.

Cendere Köprüsü
(Septumus Severus Köprüsü)

Karakuş Tümülüsü’nü geçtikten yaklaşık 10 kilometre sonra Sincik-Kocahisar yol ayrımında bulunan ve Cendere Çayı üzerinde yer alan Cendere Köprüsü, Roma Köprüsü veya Septimius Severus Köprüsü, Roma İmparatoru Septimius Severus’un (MS 193-211) emriyle yaptırılmış.

Antik Roma mimarisinin muhteşem bir anıtsal örneği olan köprü, toplam 7 metre genişliğinde, 30 metre yüksekliğinde ve 120 metre uzunluğunda. Köprünün en ilginç mimari özelliği ise hiç harç kullanılmadan yapılmış olması. KöprüHer iki tarafından da rampa şeklinde yükselerek orta kısımda birleşmesi, köprüye hem dayanıklılık hem de estetik bir görünüm katıyor.

Arsameia Ören Yeri

Adıyaman’a 60 kilometre, Nemrut Milli Parkı’na da 10 dakika sürüş mesafesinde olan Arsameia Ören Yeri’ne de gelmişken mutlaka gidin. Kral I. Antiochos kitabelerinde söz edildiğine göre, Arsameia (Nymphaios Arsameia’sı), İ.Ö. 2. yüzyılın başlarında Kommagene Krallığı’nın yazlık başkenti ve idare merkeziymiş.

Buraya geldiğinizde, Mitras’ın kabartma stelini, ayin platformu üzerinde Antiochos-Herakles’in tokalaşma stelini ve bunun önünde Anadolu’nun bilinen en büyük Grekçe yazıtını, yazıtın bulunduğu yerden başlayan 158 metre derine inen tüneli görmeden geçmeyin.