Hayatın yoğun biçimde dijitalleşme ile kuşatıldığı son 10 -15 yıldan bu yana artık yapraklı takvimler, evlerimizin odasına asılı olmadığından, ‘Takvim yaprakları 6 Şubat 2023’ü gösterdiğinde’ diye başlamayı düşündüğüm cümlemi değiştirmek zorunda kaldım.

Cep telefonlarımızın ekranındaki takvim ve saat bilgileri, 6 Şubat 2023 ve 04.17’yi gösterdiğinde, Malatya, Kahramanmaraş merkezli 7.7 büyüklüğündeki depremle gecenin sabaha evrilmesine izin vermeyen ve hayatımızın en az 3 yılını zifiri karanlıkmış ve güneşe hasretmişiz gibi yaşamaya başlayacağımız günlerin ilk şokunu yaşadık.

Henüz ilk şokun derin travmasını atlatmak konusunda toparlanma emaresinin bile belirmediği bir anda aynı gün içinde, saat 13.24’de Malatya’yı bu defa deyim yerindeyse yerle yeksan eden ikinci büyük (7.6) depremle yüz yüze geldik.

Bu depremlerde, 1248 insanımızı kaybettik; binlerce insanımız yaralı olarak kurtarıldı.

Caferhöyük’ten Arslantepe’ye, Arslantepe’den Eski Malatya’ya, Eski Malatya’dan Aspuzu’ya binlerce yıllık tarihsel, kültürel, toplumsal bir geçmişin birikimine yaslanarak 6 Şubat 2023’e ulaşan Malatya için o gece tarihin kırılma anıydı.

Malatya o gece ve devamındaki öğlen saatlerinde yaşadığı iki büyük depremle her şeyini değil ama çok şeyini kaybetti.

Can kayıplarımız dışında, onbinlerce konut yıkıldı; on binlerce konut ağır hasar aldı. Mahaller, köyler viraneye döndü.

Ama bu depremi Malatya için unutulmaz kılan asli unsurların başında, Malatya’nın geleneksel ticaret merkezlerinin, yani Çarşımızın, yani şehir halkının hemen her gün alış verişini yaptığı, ticaret faaliyetlerini yürüttüğü, şehir sakinlerinin buluşma ve karşılaşma mekanı olarak sıkı bir ilişki içinde olduğu, sadece ticaret merkezi olarak değil aynı zamanda burada yoğunlaşmış özel hastaneleri ile sağlık hizmeti, dershanelerin, kurs merkezlerinin burada yoğuşmasıyla eğitim hizmeti aldığı, Yeni Cami ve Söğütlü Cami gibi iki ana ibadethanenin yerleştiği yer olarak, Malatya Çarşısı, hafızalarda ve zihinlerde olağanüstü bir alt –üst oluş bırakarak yıkıldı…

Yıkılan sadece binalar, fiziki mekânlar değildi.

Hatıralar, yaşanmışlıklar, gündelik alışkanlıklar, favori mekân alışkanlıkları, Malatya’nın 100- 150  yıllık caddeleri, sokakları, mahalleleri, mihenk taşı eserler, hafıza mekânları, hepsi ama hepsi bir gecede ‘yalan’ oldu.

…

Asıl meselemize, ölümcül yıkımdan sonraki hasar tespitinin ardından başlatılan yeniden yapılanma süreci yönetimine geldiğimizde ise Malatya ikinci felaketi yaşadı.

Dönemin seçilmiş ve atanmış Malatya kent yöneticileri, özellikle kent merkezinin yeniden inşa projelerinin hazırlık sürecinde; merkezi otoritenin yönlendirmeleri kadar, hatta ondan daha fazla kritik bir rol üstlenmek ve bu rolü hakkıyla oynamak yerine, tüm inisiyatifi merkezi yönetime terk etme kolaylığına kaçarak, Malatya ve Malatya halkını öncelemek yerine, koltuklarını korumanın derdine düştü.

O dönemin Malatya Büyükşehir Belediye Başkanı Selahattin Gürkan, kentin ve özellikle kentin ticari merkezlerinin yeniden yapılandırılması projeleri hazırlanırken, Malatya’nın geleneksel ticari, kültürel, sosyal ve ekonomik dokusunu, geçmişini yaşatan, geçmişle bugün ve yarın arasında bağlantı kuran bir proje mantığının egemen kılınması yolunda mücadele etmek yerine, küçük hesaplara düşerek, bütün enerjisini bir yıl sonra yapılacak yerel seçimlerde yeniden adaylık gündemine odakladı.

Deprem sırasındaki ve sonrasındaki iki Vali de Malatya Büyükşehir Belediye Başkanı Selahattin Gürkan’ın yörüngesinde çıkamayıp, kriz ortamında yönetmekle mükellef oldukları şehrin geleceği yeniden inşa edilirken, herhangi bir irade ortaya koymadı.

Oysa İl İdaresi Kanunu, bırakın kriz zamanlarını normal zamanlarda bile şehrin yönetimine her konuda dahil olma ve müdahale etme konusunda Valilere geniş yetkiler tanırken, Seddar Yavuz Malatya Valiliği’ne atanıncaya kadar ki 1,5 yıllık deprem sonrası dönemde, dönemin Malatya Valilerinin varlıkları ile yoklukları arasında belirgin bir fark yoktu.

Çünkü onlar da Selahattin Gürkan gibi kentin yönetici ve liderleri olarak krizi ve kriz sonrası yeniden yapılanma sürecine vizyon kazandırmak yerine günü idare eden bir tutumu tercih ediyorlardı.

Burada Vali Ersin Yazıcı için bazı konularda hak teslimi yapmak gerekir. Vali Ersin Yazıcı, Malatya’da bir şeyler yapmak istedi; deprem sonrası ortamının kaosunda işleri yoluna koymak konusunda bir mücadele sergileme çabası gösterdi ama Malatya’nın rantını paylaşma konusunda örgütlenmiş bazı mahfilleri aşamadı.

Yerel Seçimler (2024) yapıldı, kendini TOKİ, TOKİ’yi kendisi ile özdeşleştiren Sami Er Malatya Büyükşehir Belediye Başkanı oldu; halk, İstanbul’da belediyecilik deneyimi de olan bir başkanın Malatya’nın deprem sonrası sıfırdan inşasına sihirli bir dokunuş yaparak, özellikle Malatya Çarşısı’nın projesinin düzeltileceği umuduna kapıldı. Ama Sami Er’in de böyle bir derdi yoktu.

Milletvekillerimiz de Malatya’ya karşı görevlerini attıkları üç – beş X paylaşımı ile yeterince yaptıklarını düşününce, manzaranın vahim bir duruma evrilmesi kaçınılmaz olmuştu.

İki tane üniversite suya tirit işlerle uğraşıyor, STK’lar mızmızlanıyor

Malatya’da iki üniversite ve tonlarca akademisyen vardı; ama sesleri çıkmıyor, çalıştay etiketli işlerle, ‘çok çalıştık şu şehir için, ama kıymetimiz bilinmedi’ numaralarına yatıyor, sade suya tirit işlerle uğraşıyorlardı.

Memleketin STK’ları da mızmızlanmak dışında bir iş üretmedi.

Tüm bunlar toplanınca, ortaya çıkan şey ise şahsiyetsiz bir kent merkezi, tarihseli kültürel, mimari kimliği betona ve rant odaklarına kurban edilmiş bir Malatya oldu.

Üstelik, Malatya’da işler de yürümüyordu.

Çarşı projesi her ne kadar ucube bir proje olsa da başlatılmıştı ve geri dönüşü olmayan bir noktaya gelmişti ama çalışmalar bir noktada tıkanmıştı. Müteahhit firmalar işleri savsaklıyor, işçilerin maaşları ödenmiyor; işçiler greve gidiyordu. Bu nedenle, bakanlar dahil, belediye başkanlarının, milletvekillerinin Malatya’da iş yerlerinin teslimat tarihi konusundaki açıklamaları ikişer üçer ay öteleniyor; Malatya esnafı da konteyner kentlerde çile doldurmaya devam ediyordu.

Rezerv alan uygulaması halka doğru anlatılmamış, tahliyelere direnç güçlü bir ivme kazanmış, inşa çalışmalarının başlatıldığı rezerv alan sayısı iki elin parmaklarını geçmemişti.

İşte böyle bir ortamda, 13 ay önce, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Malatya Valiliği’ne Kocaeli Valisi Seddar Yavuz atandı. 

Vali Seddar Yavuz’un Malatya’ya atanması, kör düğüme dönmüş işlerin çözülmesi ve yeniden yürümeye başlaması yolunda bir milat oldu.

Çarşı Projesi, Vali Seddar Yavuz’dan çok önce başlamıştı ve artık Vali Yavuz’un projeyi şehrin geleneksel dokusuna uygun biçimde değiştirilmesi bağlamında yapabileceği hiçbir şey yoktu. Fakat, Çarşı Projesi’nin hızlandırılıp bitirilmesi, Malatya esnafının ve Malatya ticaret hayatının normale dönmesi için, proje alanında çalışma disiplinin hakim kılınmasını sağladı.

Bu nedenle, Çarşı projesinin hızlandırılması ile Vali Seddar Yavuz’un Malatya’ya gelmesinin aynı tarihlere denk gelmesi bir tesadüf değildi.

Daha da önemlisi Vali Seddar Yavuz, işe başladıkları günden o güne kadar keyfince iş yapan, müteahhit firmaların taahhüt ettikleri plan ve işçi sayısıyla çalışmalarını sağladı.

Sahaya çıktı; bütün rezerv alanlardaki sorunları tek tek tespit etti ve bunların büyük bölümünün çözülmesini temin etti; hepsinden önemlisi rezerv alan ilan edilen bölgelerde konut ve iş yerlerinin tahliyesine yönelik direncin ikna yoluyla değiştirilmesini gerçekleştirdi; bu sayede rezerv alan sayısının yükseltilmesinin yolunu açtı.

Ve belki de öncelikle şunu söylemek gerekirdi: Vali Seddar Yavuz, her şeyden önce, Malatya’da işleri tıkanmasına yol açan süreçleri yöneten bazı rant odaklarının planlarını bozdu. Bazı yıkım ve enkaz nakil ihalelerinde usulsüzlük, suistimal yapan ve haklarında soruşturma açıldığı halde, korunmaya çalışanların hukuk yoluyla hesap verilmesi için gerekenleri yaptı. Tabii rant odakları da durmadı; Vali Seddar Yavuz’un denetimlerinden rahatsız olanlar çeşitli tezviratlar dolaşıma sokmaya çalıştı ama Malatya kamuoyunda herhangi bir etki yaratamadı.

Vali Yavuz, işbaşı yaptığı Temmuz 2024’den itibaren, sonuncusunu geçtiğimiz Cuma günü, benim de içinde yer aldığım medya mensupları ile birlikte yaptığı rezerv alanlarına yönelik denetim ve incelemeleri ile tam anlamıyla rezerv alan süreçlerini bir disipline soktu.

Cuma günkü inceleme ve denetimde şahit olduğum manzara; Vali Seddar Yavuz’un 30 binden fazla konut ve 7-8 bin civarında iş yerinin inşa edildiği Kışla Caddesi – Saray Mahallesi Rezerv Alanları da dahil bütün rezerv alanlarındaki en basit sorundan en önemli soruna kadar takip edilip çözülmesi konusunda yakın bir fikri takip içinde olduğunu görmem oldu.

Hele, 2024 yerel seçim kampanyası sırasında, şimdi Malatya Büyükşehir Belediye Başkanı olan Sami Er, 3 milletvekili ve birkaç kent yöneticisinin toplu halde Akpınar Çarşı inşaat alanına gidip, buradaki iş yerleri ve ofislerin son durumu hakkında propagandaya yönelik bir açıklama yapmak isterken, en az 10 kişilik ekipten hiç birinin o bölgede inşasına başlanan yapılarla ilgili verileri bilmediği, her birinin birbirinden çok farklı rakamlar söylediği görülünce, bir tv muhabirinin, ‘Kaydı keselim, rakamlar üzerinde anlaşın, yeniden çekelim’ demesini hatırladığımda; Vali Seddar Yavuz’un rezerv alanlardaki rakamlara, işlerin geldiği aşamaya, muhataplarının isimlerine, hatta bir valinin bilmemesinin normal olduğu kimi konulara hakimiyetini görünce, başlıktaki sorunun haklılığını bizzat yaşayarak gördüm.

Peki, tüm bunları bir Vali olarak Malatya Valisi Seddar Yavuz mu yapmak zorundaydı?

Öncelikle şunu vurgulamak gerekir: Olağanüstü durumlarda valilerin makamlarında oturup, olağanüstü durumların normal hayata evrilmesini sağlamak için sadece emir ve talimatlarla yetinmesini beklemek anlamlı olmayacaktır.

Dolaysıyla, Malatya gibi bir kentin Valisi yaşadığımız güncel durumda, elbette sahada olmak zorundadır Vali Seddar Yavuz da bir yandan kendine bağlı merkezi yönetim birimlerini yönlendirir ve koordine ederken bir yandan da sahada işleri bizzat takip etmektedir. .

Kentin genel yönetiminden Vali sorumludur. Hatta yerel yönetimlerin yapması gerektiği halde yapmadığı, savsakladığı işlerin tespit edilip yine yerel yönetimler eliyle yapılmasını sağlamak da Valinin görev ve sorumlulukları arasında yer alır.

Bu bakımdan Vali Seddar Yavuz’un yukarıda anlattığımız günlük rutinini sahadaki çalışmaların oluşturması normaldir.

Ancak çok daha önemli bir neden şu:

Yıkılmış bir şehir; bir an önce yıkıldığı yerden ayağa kalkması gereken bir Malatya’nın yerel liderleri olarak yerel yöneticiler, yerel siyasiler görevlerini gerektiği gibi yapmayınca, ya da yapıyor gibi görünüp bütün sorunların üzerine büyük bir şal çekmeyi tercih edince, ortaya çıkan devasa yönetim boşluğu, Vali Seddar Yavuz doldurmak ve kentin yeniden ayağa kaldırılması için bir vizyon ortaya koymak zorunda kaldı.

Malatya Büyükşehir Belediye Başkanı Sami Er’in kendisini TOKİ ile özdeşleştirme takıntısına karşılık, TOKİ nezdinde herhangi bir etkisinin olmadığını geçtiğimiz hafta Malatya’yı ziyaret eden Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’un ziyaretinde yaşanan manzaralarla net bir şekilde öğrenmiştik.

Dolayısıyla sürekli biçimde propaganda yapıp somut bir ilerleme sağlayacak herhangi bir iş üretemeyen yerel yönetimler ve yerel siyasiler bir yanda, diğer yanda ise Malatya’yı ayağa kaldırmayı kendine özel bir misyon edinen Vali Seddar Yavuz arasındaki büyük ve önemli farkı, bir hakkın teslimi olarak ortaya koymak zorundayız.

Bu gerçekliği ortaya koyduktan sonra ise başlıktaki soruyu bir de buraya aktaralım ve cevabını verelim: Vali Seddar Yavuz, 6 Şubat’tan hemen sonra Malatya’ya atansaydı her şey çok farklı olabilir miydi?

Cevap: Kesinlikle evet.

Rezerv alanlarda, Çarşı merkezi inşaatlarında ve diğer TOKİ deprem konutları sahalarında çözülmeyi bekleyen çok sayıda sorun var. Bu da bir gerçekliktir. Ancak, en azından Vali Seddar Yavuz’un işleri rayına oturttuğunu söylemek de doğru olacaktır.

Ve fakat burada bir de Malatya Valisi Seddar Yavuz’a bir de itirazımızı kayda geçirelim:

Malatya’nın kültür, turizm, dinlence mekânı bağlamında en önemli kültür mirası niteliğindeki eserlerinden biri olan Vilayet Park’ın bir kısmının otoparka çevrilmesi girişiminin kesin biçimde Malatya’nın geleneksel kimliğine yönelik bir darbe olduğunu vurgulamak zorundayız.

Vilayet Park’a yönelik tahribat dönemin (2010 -2011) Valisi Ulvi Saran tarafından hunharca yapıldı ve yetişkin yüzlerce ağaç bir gecede yok edildi. O günden sonra Malatya’da yaşayan hemen herkesin bir hatırasında yer alan Vilayet Park, uyuşturucu müptelalarına, hapçılara mekan oldu. Sonra yeniden yeşillendirildi ama herhangi bir anlamlı işlevle donatılmadı.

Şimdilerde ise Valilik için otoparka dönüştürüleceğine yönelik girişim bilgisi geldi. Hızlı bir tepki yükseldi Malatya medyasından ve kamuoyundan. Çok güzel bir sınav verdi bu açıdan Malatya. Bu tepkiler yankı yarattı ve bu defa Malatya Valiliği’nden ‘Endişeler yersiz, parkın sadece bir bölümü otopark yapılacak, büyük bölümü ise park olarak düzenlenecek’ şeklinde sakinleştirmeye yönelik bir açıklama geldi.

Biz, Vilayet Park’ın eski sınırları ve eski geleneksel düzeni içinde, yani sıfır otopark, tam park şeklinde yeniden düzenlenmesini istiyoruz Malatyalılar olarak..

Vali Sayın Seddar Yavuz’un, ilgililere talimat verip, otopark projesinden tümüyle vazgeçilmesi yolunu tercih etmesi Malatya için büyük kazanım olacaktır.

Dönemin Valisi Ulvi Saran’ın yıkıp yok ettiği Vilayet Park’ı bir başka Malatya Valisi Sayın Seddar Yavuz’un yeniden düzenleyip Malatya halkının hizmete açması, depremlerle psikolojik travma yaşayan insanlarımız için aynı zamanda doğa yoluyla psikoljik bir terapi etkisi de yaratacaktır.

Sayın Vali Seddar Yavuz, rezerv alanlardaki inceleme gezimizde, medyadan Vilayet Park projesi için desteğimizi istedi.

İçinde otopark olan hiçbir projeye destek olmayacağız. Biz Malatyalılar olarak, bizim için bir anlam ve değer mekânı da olan Vilayet Parkımızı tastamam park olarak istiyoruz. İçinde otopark kelimesi geçmeyen Vilayet Park projesine desteğimiz tam ve güçlüdür.