Aziz Azmi Fenercioğlu Amca eski düğünleri anlatıyor ve Havuz Başının gülleri türküsünün Malatya’ya ait olduğunu iddia ediyor ve Muzaffer Sarısözenle diyaloğunu anlatıyor.
Azmi Amca anlatmaya devam ediyor: “Havuz başı Malatya mesken kültürünün bir parçası idi. Her evde Derme suyu deresine bağlı olan arklar bulunur ve su bu arklardan geçerdi.
Avluda ise mutlaka bir havuz vardı. Havuzun içine sebze ve meyveler atılır, tandır ekmekleri ise havuz suyunda ıslatılarak bir güzel yenirdi. Kapalı havuzlar serin olduğu için buzdolabı görevi görür; buralarda yiyecekler saklanırdı.
Malatya eşrafının evlerinde ise havuzbaşı daha farklı bir konumda idi.
Ev iki bölümden meydana gelirdi; haram ve selamlık.
Bu bölümlerin dışında haram meskenine bir kapı ile bağlı bir kapalı bölüm vardı. Bu bölüm havuzbaşı dediğimiz bölümün başlangıcı idi.
Orada kuzu çevirme yeri, ocak gibi kısımlar bulunurdu. Burası geniş bir oda olup kış mevsiminde toplantı ve düğünlerde kullanılan bölümdü.
Avlu ile de bağlantısı vardı. Havuz başında büyük şadırvanlı bir havuz bulunurdu.
Teze Camii’nin bahçesindeki havuz gibi...
Havuz yekpare taştan yapılmış; epeyi büyük olurdu.
Yapılan kazılarda bu tür havuzların örneklerine Aşağışehir’de de rastlanmıştır. Şöyle diyelim: Malatya’nın havuzbaşı kültürü geleneksel bir kültürdür.
Onun için Havuzbaşının Gülleri türküsünün başka bir ile mal edilmesini hiçbir şekilde hazmedememekteyim.
Havuzun hemen yanında çiçekli bir kısım vardır. Eşraf havuzlarının suyu pöyrenklerle kaynak veya dereden özel olarak getirtilirdi.
Havuzun hemen yanında üstü kapalı, bir tarafı tahta döşemeli, bir tarafı da dışarıya açık bir bölüm vardır. Buraya da eyvan denirdi.
Tandır Malatya kültürünün vazgeçilmezi idi. (Eşrafın havuzbaşı geleneğine örnek olarak benim de gördüğüm Hacıarifler’in evinin bahçesinde ve handa da bir havuz vardı.
Yıldız Hamamı’nın tam karşısına düşerdi. Havuzbaşından artan sular evin önünden dışarıya akıtılırdı.
Orada paytoncular sıra olur, akan sulardan hayvanlarını içirirler ve arabalarını, hayvanlarını yıkarlardı.
Abdullah Efendinin torunu Affan benim sınıf arkadaşım olduğundan evlerine sık sık giderdim.
Şimdi o yer apartman olmuş. Yıldız Hamamı aynı yerde durmasına rağmen hamam restore edilerek külhan kaldırılmıştır.
Aksoğanoğluları’nın hanı da Teze Camii’nin karşısında idi ve şimdi orası otel oldu. O hanın ortasında da büyük bir havuz vardı.
Giriş kısmı ise taş duvarla örülmüş kantarmadan bir kapıdan girilirdi.
Biraz ilerisinde ise Babacanlar’ın hanı vardı.-SY)Havuzbaşı bizim semtte Azizlerde; yani bizde vardı, Nebioğulları’nın ve Haci Abdullah’ın evinde, Belediye reisi Mustafa Ağa’nın evinde, Hamikoğulları’nın evlerinde havuzbaşı mevcuttu.
Havuzbaşlarını çoğaltabiliriz. İlk aklıma gelenler bunlar…
Ayrıca; yekpare taştan yapılmayan da epeyi havuz vardı.
Örneğin Teze Cami’nin yanında bulunan parktaki havuz gibi.
Gelincik’ten gelen su ilk önce Teze Caminin güneyindeki parkın içindeki havuza gelir,ondan sonra tuvaletlerin içinden geçer Horaza’ya doğru giderdi.
Yaz ve bahar aylarında bir takım toplantılar, mevlüt törenleri, keyf ehlinin içkili toplantıları, düğünler, diğerik, diş hediği toplantıları hep burada yapılırdı.(“Diğerik”;. yeni doğan erkek çocuğun kırkında yapılan eğlenceye verilen isimdir. Şimdi unutulmuştur.-SY)
Keyf ehlinin eğlencesine gelince: rakı şişesi havuza konarak soğutulur, kavun, karpuz üzüm gibi meyveler havuza atılır, bir taraftan da kuzu çevrilirdi.
Bu arada çalgı ekibi de gelir vur patlasın çal oynasın...
Sami Efendi’nin kemanı o ortamda yürekleri delip geçerdi. Sesi çok güzel olan İhsan Dayı’nın sesi Malatya semalarında dalga dalga yayılırdı.