SÖĞÜTLÜ CAMİMİZ

Yemenici Pazarı ile Tüccar Pazarı arasında yeni camiyle yan yana bulunan Söğütlü Camii, avlusunda bulunan söğüt ağacı nedeniyle de halk arasında Söğütlü Cami olarak bilinmektedir. 29.50x22 metre büyüklüğünde dikdörtgen bir mekâna oturtulan eski camii, 1987 yılının ekim ayı başlarında yıkılarak, yerine bugünkü camii yapılmış.
Bu camimiz toplam 1800 m2 büyüklüğünde imiş. Bu camide toplam beş bin kişi namaz kılabiliyormuş. Camimizi 1763 yılında Vilayeti Ayan Reisi Hacı Bektaş Efendi,1861 yılında ise Şirolu Zade Osman Ağa yaptırmış. Camimiz 1987 yılında yıktırılmış ve yerine yeni cami yaptırılmışmış.
Cami, 12 Mart 1977’de Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu kararı ile tescil edilmiş. Tescilin ardından Söğütlü Camiini Yeniden Yaptırma Derneği’nin girişimleriyle 2 Temmuz 1987’de Kültür ve Turizm Bakanlığı Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları Yüksek Kurulunun 3484 sayılı kararıyla eski caminin yıkımına ve hazırlanmış olan projeye göre uygulama yapılmasına onay çıkarılmış. Kararın ardından kerpiçten yapılmış olan eski Söğütlü Cami minaresiyle birlikte yıktırılmış. Yalnız, eski caminin minaresi de tescilli imiş. Yıkım sırasında kesme taşların numaralandığını gören bir görgü tanığı, minareyi aynı taşlarla yeniden örecekler, diye umutlandığını; ama sonradan eski taşları bir daha göremediğini söylüyor. Tescilli eski Söğütlü camiinin minaresine ait olan yüzlerce kesme taş, Beydağı yamaçlarında yapılmakta olan bir camide kullanılmak üzere muhtara verilmiş. Camide kullanılmayan taşlar, insan ve doğanın yıpratmasıyla baş başa cami inşaatının yanına yığılarak terk edilmiş.
Bu camiyi görgü tanıkları şöyle anlatıyor. Erdoğan Altürk: İçlerindeki tarihi halıları götürmek için iki ahşap cami vardı; ikisini de yok ettiler. Bu caminin minberini 1965’te aslına uygun olarak tamir ettim. Şu anda Eski Malatya Ulu Cami’de muazzam tarihi değeri olan oyma işçiliklidir. Söğütlü Camiinin minaresinin tekrar yerine konulması için yıllarca uğraştım. Kernek’in dağında atılı vaziyete idi. Duyarsız ve sahipsiz memleketim… İki ahşap cami de 1940 larda Alman harbinde beş yıl yedek askeri kışla olarak kullanıldı. Mevcut olan kışla ihtiyaca cevap veremediğinde bu ahşap camiler kışlaya çevrildi. Dükkânımız yakın olduğundan yemek taşırdım. Harutyun Irmak: Söz konusu Söğütlü Camiinin hapishane olduğunu biliyorum. 1940’larda ben dört yaşında iken babam sigara tabakasında kaçak sayılan tütünle yakalanınca kısa dönem ceza evinde yattı. Cezasını çekip de çıkacağı zaman babamı almaya gittiğimizde iç kısmını da görmek imkânım oldu. Yıllar sonra 1948 yılından itibaren Edison firmasını kurunca da komşuluk yaptık, yıkılıncaya kadar.
Camimizin bir dönem hapishane olarak kullanıldığı biliniyor.

ESKİ SÖĞÜTLÜ CAMİDE
HATİM İLE NAMAZ KILDIM

Caminin minaresi şimdikiler gibi göstermelik değildi. Müezzin merdivenlerden adım adım oflaya puflaya şerefeye kadar çıkar, kıbleden başlayarak dört tarafa dönerek ezanını okurdu.
Söğütlü camimiz ahşaptan yapılmıştı. Yeni Camiye çok yakın olan cami cemaata hizmet ederdi. Tavanı direklerle döşenmişti. Camiye girmeden önce tahta bir köşkten geçerdiniz. Bu köşkte de cemaat saf tutardı. (Köşk eski Malatya evlerinin geniş tahta balkonu veya üstü kapalı eklentisi demektir.) Geniş bir avlusu vardı. Minaresi avlunun bir ucunda idi. Hemen kenarında ücretsiz tuvaletler ve onun yanında da gusülhane vardı. Gusülhanede Malatya’da çimme(yıkanma) ihtiyacı duyan parasızlar ile çimmekten utananlar gelir gusül abdesti alırlardı. Yalnız gusülhanede de sıcak su yoktu.
Tuvaletler boydan boya dizilmişti. Altında Kernek tarafından gelen akarsu sıçt..nızı anında alıp götürürdü.
Çocukken teravih namazını dolaşarak değişik camilerde kılardık.
Bir kaç arkadaş toplanarak her gün bir camiye gitmeye başladık. Söğütlü Camiye girdik namaza durduk. Namazın kılınmasında bize göre bir tuhaflık vardı. Allahu ekber deyip namaza başlıyor, en az 15 dakika kıyamda bekliyorduk. Dualar okunuyor, okunuyor bir türlü bitmek bilmiyordu. Cami hocası bazan şaşırıyor, Abdullah Aksoğan dedemiz hocanın imdadına yetişerek duayı hocaya hatırlatıyordu. Böylece namaz iki buçuk mu, üç saat mi sürdü tam hatırlayamıyorum. Ondan sonra da teravih namazı için Söğütlü Camiye bir daha uğramadık.

YIKILAN YENİ SÖĞÜTLÜ CAMİ.

Zamanında anlatan çok güzel anlatmış.
“Taş temel üzerine kerpiçle yapılmış olan eski Söğütlü camiinin geniş avlusunun da kapsadığı alan, şimdiki Söğütlü camiye zemin oluşturuyor. Eskisinin yerine, eski caminin avlusunu, bahçesini de kapsayacak daha büyük bir cami ve bu caminin altına ve etrafına 60 civarında dükkân yapılıyor. Caminin altına ve dört bir çevresine yaptırılan 60 civarındaki dükkân, Vakıflar Bölge Müdürlüğünce kiraya veriliyor. Bunca insanın barındığı, çalıştığı altmış dükkânınsa bir tuvaletinin olmamasından yakınıyor esnaflar. Bir çok kabinli bir tuvalet yaptırmış Vakıflar Bölge Müdürlüğü; ama esnaf da bu tuvaletleri ancak ücret karşılığında kullanabiliyor. Cami tuvaletinin işletme ihalesini alan şahıs, ayda 4 bin lira kira veriyormuş Vakıflar Bölge Müdürlüğüne. Caminin kuzey sahanlığına batıdan otuz bir basamaklı merdivenle çıkılıyor. Bir o kadar basamak da güney cephesinde var; ama özürlü girişi, daha doğrusu özürlü asansörü yok. Caminin altında dükkânlar olduğundan ikinci kata pek çok basamakla çıkılıyor.

MALATYA’DA CAMİ YERİ TARTIŞMASI

Basından takip ediyorum. Söğütlü cami eski yerinde yapılsın yeni yerinde yapılsın diye. Kısır bir tartışma sürüp gidiyor. Sonradan yapılan Söğütlü Caminin bence tarihi, nostaljik ve de kültürel değeri yoktur. Kültürel değer dersen işte eski Söğütlü cami idi. Camimizin minberi bir yerde minarenin taşları bir yerde. Eski Camiye uygun yeni bir cami yaptırın. Göreceksiniz camimiz Teze cami ile ne güzel de uyum sağlayacak.
Vakıflar İdaresinin ve idarecilerinin ve yönetenlerin ve de çıkar çevrelerinin ranttan vaz geçmesi suretiyle, Malatya hem meydan hem de güzel bir camiye kavuşabilir. Atalarımız çok güzel ölçmüş biçmişler. Örnek hazır. Cami yaparken altını yanını dükkanlarla çevrelersen her tarafa yayılırsan olmaz tabii.
Malatya’ca ve açık ve seçik konuşayım. Ben namaz kıldığım Söğütlü Camimim aynısını isdiyim(istiyorum) . Gelin dediğimi yapın rant uğruna öbür dünyanızı da helak etmeyin.