ŞAM ÇEFDELİSİ:

Bursa’nın şeftalileri meşhurdur, amma velakin bizde de Şam Çeftelisi dediğimiz türden şeftali yetiştirirlerdi. Şimdi ona ne diyorlar, hah hatırladım Nektarin. Ancak diğer yerlerde yetiştirilen tüysüz şeftalilerle Şam Çefdelisi farklıdır. Küçüktür amma velakin lezzetlidir. Malatya Çarşısında bu Şam Çefdelisinin iki türlüsünü gördüm. Birincisi kırmızı parlak, ikincisi de bazı yerleri yeşilimtırak. Bizim Şam Çefdelilerimiz çok parlak olmazdı. Pazarda benzettiğim ve de resimlerini çektiğim şeftalilerin resimlerini de yayınlayayım. Malatya halini dolaşırken bir baktım ki Malatya Şam Çeftelisi. Kilosu da bir lira. Hemen ne kadar şeftali varsa zimmetime geçirdim. Anlayan olsa idi o şeftalileri orada bırakırlar mıydı ? Ne ise geçelim çefteli muhabbetinden erik- mişmiş muhabbetine.

MALATYA ERİĞİ:

Malatya’da her türlü erik olurdu. Al erik kara erik v.s. Benim en çok üzerinde durduğum şey Malatya Erik Ekşisinin yapımında kullanılan ekşi erik türü. Bu tür ve eriğin korunması ve yaşatılması çok önemlidir. Aziz Azmi Fenercioğlu ile bir sohbetimizde söz döndü dolaştı geldi Malatya erik eşgisine. Bizim yemeklerimizin ham maddesi ve özü erik ekşisine dayanmıyor mu? Dayanıyor. O zaman erik ekşimize sahip çıkalım. O da yok. İmalathane açalım, o da yok. O zaman ne var değerli Malatya’lılar. Bakın size anlatayım değerli kardeşlerim. Azmi Amca diyor ki: “Malatya’da erik eşgisini su yollarında olan piç erikten yaparlardı” Yani aşısız. Pötürge taraflarında da bu eriğe “şeketir” derlermiş. Geçenlerde tüm esnafı dolaştım erik eşgisi diye bir yerde bulamadım. Bir yerde var dediler, bir baktım ki katı. Tadı da tam erik eşgisi tadını vermiyor. Sordum soruşturdum ki ona da hile katmışlar. En azından lokantacıların bu olaya dur demeleri lazım.

Bakın bir bayan ne diyor. “ Kızım 6 Ocak tarihinde Hollanda’ya dönüyor. Kızımın en sevdiği yemek yaprak sarması. Bu nedenle geldiğinden beri ikinci kez yaprak sarması yemeği yaptım. Bu sefer Beypazarı erik ekşisi yerine ev yapımı Malatya Erik Ekşisi kullandım . Akşam yemeğinde servis ettiğim yaprak sarmasını kızım ve eşim çok beğendiler ve çok lezzetli buldular. Bana gelince sabah ve öğle olmak üzere iki ana öğün ve bir ara öğün yediğim için akşam yemeğinde yemediğim bu lezzeti yarın öğle yemeğimde yiyeceğim.

Eşi bulunmaz Malatya ilimize ait ev yapımı Erik Ekşisi rengiyle ve kokusuyla harika bir lezzet. İçinde şeker yok, glisemik indeksi düşük olduğu için rahatlıkla sabah kahvaltılarında reçel yerine yiyebiliyoruz.

Açıkçası Ev Yapımı Malatya Erik ekşisini çok sevdim. Muhteşem rengi, kokusu ve tadıyla ruhuma çok hitap etti. Özellikle rengi ve kokusu bana terapi etkisi yapıyor dersem yalan olmaz. Bu kadar artısına ek olarak tam bir beyin ve beden dostu besin olmasını da eklersem doğrusunu isterseniz Ev Yapımı Malatya Erik Ekşisi mutluluk diyetime çok yakıştı.” Doğru söze Hacı Emmin ne diye ?

MALATYA’NIN MİŞMİŞİ:

Diğer meyvelerimiz de olduğu gibi Malatya’nın mişmişi de kan kaybediyor. Hele bir çeşni olsun. Eski zamanlar Malatya’da söylenen bir türkünün sözleri:

Malatya’nın mişmişi

İstemem çok içmişi

Sevmedim seni vallah

Unut artık geçmişi

Ah şu kızlar yaramaz

Beni böyle anlamaz

İnsan deli de olsa

Malatya’dan evlenmez

Esmerdir hep kızları

Açılırlar yazları

Huri melek olsalar

Çekilmiyor nazları

Ah şu kızlar…

Kerneğ’in akar suyu

Yarimin kötü huyu

Beni zincir zapt etmez

Öldürür tatlı huyu

Ah şu kızlar…

Geleneksel kayısımız tüm Dünya’ya şan vermişti. Hele o doğal kayısının lezzetine hiç doyum olmaz. Eskiden kayısıları genellikle tarlaların etrafında dikerlerdi. Ben çocuktum hiç unutmam Akçadağ’da üç tane çöloğlu kayısısı yedim kesildim. Şirin yiyerek kesilenler ancak anlar. Zamanla bir kayısı furyası başladı ki Malatya’nın her tarafı, ta Sivas sınırına kadar kayısı bahçesi oldu. Malatya’lılar forta atmayı, yani kendilerini övmeyi çok severler. Kayısı konusunda da öyle; İşte Malatya’nın kayısısı şöyleymiş böyle imiş. Kayısı yetiştiricileri kusura bakmasınlar öve öve bitiremediğiniz Malatya Kayısısı erik büyüklüğüne indi. Bu sene bir süpermarkete Malatya Kayısısı gelmişti. Utancımdan Malatya’lıyım diyemedim. El oğlu gizli gizli çalışıyor Malatya kayısısının önünü kesmek için. Hele Iğdır Kayısılarının Malatya kayısılarından da lezzetli olduğu söylenmeye başlandı. Yabancı ülkeler de gizli gizli çalışıyorlarmış. Haberiniz ola. Hele bakalım iş nereye kadar gidecek ?

MALATYA BUĞDASI:

Evliya Çelebi Malatya Buğdayını öve öve bitirememiş. Ancak böyle bir buğday Harran’da ola diyor. Aziz Amca da diyordu ya; Malatya’da buğday az olursa develerle Urfa’dan getirtilirdi diye. Aziz ve muhterem kardeşlerim; bugün Malatya’da üretilen buğdaylarımız Malatya’nın yöresel buğdayı olmadığını söylesem belki inanmazsınız. Gunduru buğday lafı halâ kulaklarımdadır. Bizimkiler kaynatmalık bulguru kırmızı buğdaydan, unu da beyaz buğdaydan yaparlardı. Analarımız değirmenlerde bulgurun ayarını ve boyunu muayene eder ondan sonra değirmencilere çektirtirlerdi.

Sene 1950 li yıllar. Malatya’da buğday üretimi almış başını gitmiş. Sulanan tarlalar çok az. Traktör yeni çıkmış. Her taraf susuz tarla. O zaman toprağı bir sene dinlendirirler bir sene ekerlerdi. Verim de çok düşük . Bir tarla bire on verir ise köylü bayram ediyor. Ortalama verim bire altı. Ama tek başına ekmek yesen de tadına doyulmaz. O buğdaydan yapılan eşgileme ekmeği de on beş yirmi gün dayanırdı. Pilavına kaşık çalacaksın, yanına da soğanın cücüğünü koyacaksın. Hele bir de Malatya Tamatesi olursa başka şeye ne gerek ?

Bu durumda iken kulaklarımıza bir takım cümleler geliyordu. Meksika tohumu mu diyorlardı Amerika mı? Bir tohum gelmiş bire otuz verim veriyor. Hurra! tüm Malatya’lılar cumburlop diye balıklama atladı. İşte buğdamızın öyküsü de bu.

Bu arada anti parantez açayım. Malatya’da yetişen karpuz ve de patlıcanı pek sevemedim.

KÜLLAHIMIZI BAŞIMIZA KOYALIM:

Şimdi tam düşünme zamanı. Eski lezzetlerimize nasıl ulaşabiliriz, o sebze ve meyveleri nasıl üretebiliriz, bu yönde nasıl kazanç sağlayabiliriz, başka şehirlerin yaptığını biz de yapabilir miyiz, pahalı da olsa gerçek ürünlerimizi tadabilir miyiz, kaybolan değerlerimizi günümüze getirebilir miyiz ?…