Malatya’mız, gerçekten üstesinden gelinmesi çok zor olan bir süreci yaşamaktadır. Bu süreci başlatan olgu depremdir.
Şehir, adacıklar halinde hektarlarca boş tarlaya dönüştü. Daha da dönüşecek. Ağır hasarlı binaların yıkılıp da enkazlarının kaldırılmasıyla, bu durum, her geçen gün daha da fazla dikkat çekiyor görünmektedir. Bunun da ötesinde halihazırda yıkılmayı bekleyen otuz bin civarı bina bağımsız birim olarak yüz yirmi bini geçmekteyken, bu yıkılmayı bekleyen binaların dökük görüntüsü yüreğimizi sızlatmaktadır. Neden? Çünkü Türkiye’nin en temiz ve planı düzgün şehirlerinden biri olan Malatya, aylardır paspal görüntülü ve mahsun durumda.
Bazı şeylerin muhasebesini doğru yapmalıyız. Özellikle, merkezi kendinde olmayan yıkıcı depremlerin toz duman etmesinin nedenlerine iyi bakmak gerekir. Acaba şehir neden bu kadar fazla etkilendi? Kahramanmaraş’tan bile daha fazla etkilenmesine neden olan şey neydi? Bu sorunun tek bir sebepli cevabını veremeyiz. Ancak bildiğimiz hususlara göre şunları söyleyebiliriz. Depremin ağır hasarlı şehirleri arasında üç yıl öncesinde orta düzeyde bir deprem geçirmiş tek şehrin Malatya olması çok ilginç değil midir? Bu depremden doğru dürüst ibret ve tedbir alınmış olsaydı bu kadar ağır fatura ödenir miydi? Şüphesiz hayır. O depremlerden sonra bazı ağır hasarlı binaların orta veya hafif hasara döndürülmesi acaba bu depremde kaç canın fazladan gitmesine neden oldu? Bu depremden sonra da aynı hastalıklı anlayışların devreye sokularak hasar raporlarına müdahale edilmesi ve hasar düzeylerinin düşürülmeye çalışılması çok normal bir durum mudur? Acaba muhtemel bundan sonraki depremlerde bu rapor değişikliği yapılan binalarda ölümlü yıkım hadiselerinin vuku bullması söz konusu olursa, hesabını kim verecektir?
Bu sorular böyle uzayıp gidecek sorulardır ve önem arz eden sorunları anlatan sorulardır.
Anlattıklarımızın haricinde, Malatya’da dikkat çeken bir başka husus da yerle yeksan olmuş, yıkılmış ve bir an önce ayağa kalkması için enerjiye ihtiyacı olan şehirde güç sahiplerinin dağınık görüntüsüdür. Birbirine tavırlı, birlikte olmaktan uzak görüntü sebebiyle sorun çözmek bakımından problemli bir tablo ortaya çıkmaktadır. Aslında böyle bir dönemde, bu şehrin belki de en çok ihtiyacı olan şey birlik ve beraberlik meselesidir. İnsanların tam her türlü desteğe ve ilgiye ihtiyacı olduğu bir dönemde, herkesin ayrı bir baş çekmesi ve kişisel ihtiraslarını depreme rağmen bir tarafa bırakmaması ne anlama gelmektedir? Yıkımın fiziksel boyutuna sosyal psikolojik derinleşmesinin eklenmesi anlmaına gelmektedir.
Bir önemli konu başlığı da hasar tespiti ile ilgili güvenilmez sonuçlar meselesidir. Bazı yerlerde verilen ağır hasar raporlarına, bazılarında ise hafif raporuna güvenilemiyor. Özellikle de son haftalarda olan yeni ve korkutucu artçı depremlerin meydana gelmesi bu güvenilmezlik meselesini güncel kılmakla kalmamış, zihinlerde çaresizlik anlayışı yaratmıştır. Bunun doğal sonucu olarak, hasarlı şehirler arasında en az geri dönüşün olduğu Malatya’da yeni göçler olmuştur. Dahası dışarıda olup dönmeye hazırlanan depremzedelerin gelmekten vazgeçmesi sonucunu ortaya çıkarmıştır. Bu hususların güven arttrırıcı önlemler gerektirdiği açıktır. Nedir bu önlemler? İlave konteyner kentlerin inşası, yeniden hasar tespiti yaptırılarak sağlamlığı bilimsel olarak kesinleşen evlere vatandaşların rahatlayarak girmesinin temin edilmesi, yerinde dönüşümün önünde engel olan anlaşmaların çabucak yapılması ve vatandaşın ev yapmasını kolaylaştıracak ekonomik tedbirler alınması, yeni rezerv alanlarının tespit edilerek daha fazla sayıda kalıcı konut yapımının temin edilmesi, kırsalda yıkım olmamış yerlerde yeni ikamet bölgelerinin oluşturulup köy evi tarzında kentsel tasarmlarla iç içe geçmiş acil ve hızlı inşa sürecinin başlatılması gibi önlemlerdir.
Kentimizin bir diğer önemli sorunu yetişmiş insan gücü konusunda kan kaybetmesidir. Bu sorun da ciddi seviyededir. Nitelikli işgücü şehri terk ettikten sonra ya geri dönmeyip gittiği yerde kendine yeni hayat kumuş, ya da gelip yeniden geri dönüş yapmıştır. İnsanlar yaşanması zor bir yerde ancak ve ancak geçim koşulları sebebiyle yaşarlar. Eğer onları zorlayan bir ekonomik yapıları yoksa ayrılmayı daha fazla tercih edeceklerdir. Bu elbette sosyal psikolojik bir olgudur.
Malatyamız mahsun, Malatyamız sessiz, Malatyamız perişan. Üstelik bu haldeyken devlet ricali geldiğinde depremden az zarar görmüş yerlere, konteyner kentlere ziyarete götürülmeleri bir başka önemli soruna atıfta bulunmaktadır. O sorun da gelenlerin Malatya’da bir şey yok, her şey güllük gülistanlık diye fikir edinmeleri sonucunu getiriyor. Bir defa ya aşağıdan ya da yukarıdan helikopterle şehrin tepesinde yıkık ve dökük semtlere götürülseler daha iyi olmaz mı? Şehre bir Çarşı Merkezin üstünden, bir Fuzuli’den, bir Emeksiz’den, bir Turgut ve Tevfik Temelli’den, bir Çavuşoğlu’ndan, bir Yeşilyurt ve Gündüzbey’den, Bostanbaşı’ndan baksalar daha iyi algılamazlar mı?
Sosyal psikolojik olarak siz bir soruna yok dediğinizde yok olmuyor. Ancak ve ancak yok ettiğinizde yok oluyor. Ayrıca insanlara erken umut vermek yerine düzeltmenin gerçek tahmini vadesini söylesek, söz konusu insanlar da kendini ona göre hazırlar. Beklentiyi, çıtayı yükseltmek yerine olması gereken seviyede tutmak en doğrusu değil midir?
Bir de Malatyalılara bir fedakarlık yolu düşmektedir. O da bahçesi, bahçe evi, dış bölgelerde arsası olanların oralara dört mevsimlik yaşam alanları oluşturmasının gerek olduğudur. İnsanımız eğer diyarını seviyorsa ve kendine yaşam kuracak kapasiteye de sahipse bu yaşama kentinde kursa ve kurmak konusunda inat etse iyi olur.
Son olarak deprem vuku bulduğundan beri halkı en güzel şekilde bilgilendiren ERTV Genel Yayın Yönetmeni Burak Altun’a, Vuslat TV’den Sayın Rıfat Gökçe ve Sayın Necdet Akboğa’ya, ERTV Programcısı Sayın Hülya Kaya’ya yaptıkları kamu yararına programlar için teşekkür ederim. Ayrıca ilk günden beri hem en çok çalışan ve yorulan ve çözüm üreten kişi olmasına rağmen yine aynı oranda dezenformasyonun hedefinde olmaktan kurtulamayan Malatya Büyükşehir Belediye Başkanı Sayın Selahattin Gürkan’a da halkımız adına teşekkür ediyorum.
Daha fazla çalışılarak çözülemeyecek hiç bir sorunun olmadığını biliyoruz. Çaresi olmayan tek şey kaybedilmiş insanlarımızın geri getirilmesidir. Bunun dışında her şey düzeltilir. Yeter ki düzeltecek irade olsun.