Dayı’nın günümüz Türkçesindeki anlamlarından biri de, efelenmek, kabadayılık etmek, posta koymak, külhanilik, sözünü yürütmek... Dayılanmak, dayılık etmek, dayı dayı yürümek, kendini dayı sanmak...
Dayı, Osmanlıda bir yönetici sıfatı olarak görülür. Tunus, Cezayir topluluklarında seçimle işbaşına gelen yöneticiye Dayı denirdi.
Yeniçeri ocaklarındaysa, subaylara “ocak dayısı” adı verilirdi.
Acemi oğlanlara, Okmeydanı’nda kılıç kullanma talimi yaptırılırdı... Yere bilek kalınlığında bir çivi çakılır, üzerine kırk kat çuha sarılır, acemi oğlanlardan bunu kılıçla ikiye bölmesi istenirdi. Bunu başaran acemi oğlan savaşa katılmaya hak kazanırdı.
Ama, çiviye sarılı kırk kat çuhayı kılıçla ikiye bölmek kolay iş değildi. Bunu beceremeyen acemilere kılıcı kullanmayı göstermek amacıyla ocak dayısı;
“Anlaşıldı, gayret Dayıya düştü!” diyerek ortaya atılır, bir vuruşta ikiye bölerdi.
Gel zaman git zaman, o dayılık, kabadayılığa dönüşmüştür.
SABAHATTİN ALİ’NİN SOYADI
Hangi yıldı, neredeydi, şimdi anımsamıyorum... Aziz Nesin bir toplulukta, Sabahattin Ali’nin soyadını sorar. Kimse bilmez. (Bana sorsa, o tarihte ben de bilemezdim.) Aziz Usta kızar: “Türk edebiyatının en önemli yazarlarından birinin soyadını bilmiyorsunuz daha!” diye çıkışır. Ve o zaman açıklar: “Sabahattin Ali’nin soyadı, Alı’dır.”
Bu, “Alı” soyadının da bir hikâyesi var elbet.
1934 yılında Soyadı Yasası çıktığında Sabahattin Ali, Orta Anadolu’da kullanılan “kubaş” sözcüğünü kendine soyadı olarak almak ister. “Kubaşmak” ortaklaşa iş yapmak anlamındadır. Tarama Sözlüğü’nde rastladığı bu sözcük, pek ilgisini çeker... Ancak annesi ve kızkardeşi “kubaş”ı benimsemez; kendilerine “Şenyuva” soyadını seçerler.
O zaman Sabahattin Ali de, babasının adını, soyadı yapmak ister. Buna da, nüfus memuru karşı çıkar. Kişi adlarının soyadı yapılamayacağını belirtir.
Bu durumda Sabahattin Ali, babasının adındaki noktayı atar, Ali’yi, Alı yapar. Nüfus memuru artık bir şey diyemez.
Ancak bütün yazılarını, kitaplarını Sabahattin Ali adıyla yayımlayacaktır.
ŞİİRLERDE ATATÜRK
Atatürk için yazılmış şiirlerin üç dönemi var:
1. Kurtuluş Savaşı’yla ilgili şiirler,
2. Cumhuriyet şiirleri,
3. 10 Kasım şiirleri.
Bu süreçlerde Gazi Paşa’nın yakınında bulunan şairler içinde bir tek Yahya Kemal’in şiiri yok.
Nâzım Hikmet, Attilâ İlhan, Fazıl Hüsnü Dağlarca ve Cahit Külebi, Atatürk’le ilgili şiir yazanların başında yer alıyorlar.
Dört şairden üçüyle bu konuyu bizzat konuşmuştum:
Attilâ İlhan, sonraki kuşakların bar kuşu olduğunu, Atatürk’ü anlama çabalarının bulunmadığını, dolayısıyla bu alanda şiir yazma şanslarının olmadığını ileri sürüyordu.
12 Eylül darbecilerinin düzenlediği ödüllü şiir yarışmasına, “Atatürk için ısmarlama şiir yazılmaz” diyerek çağrıyı baştan reddettmiş olan Cahit Külebi; “Artık o heyecanla şiirler yazılamayacağını, dönemin değiştiğini” belirtmişti.
Fazıl Hüsnü Dağlarca ise, eskiden her 10 Kasım öncesinde on şiir yazdığını ve bunları dergilere yolladığını; 10 Kasım geldiğinde, on dergide birden Atatürk için şiirlenin çıktığını anlatmıştı.
12 Eylülcülerin çağrısına uyarak ısmarlama yazdığı şiir, sanırım bu konudaki son şiiri oldu üstadın.
Sonra bir daha yazmadı.
İkinci Yeni şairleri içinde Atatürk için şiir yazan tek ad Turgut Uyar’dı.
Atatürk Şiirleri birçoklarınca toplanıp kitaplaştırılmıştır.
Bunlar içinde önemli derlemeleri elden geçirdim. İçlerinde, Behçet Necatigil’in hazırladığı antoloji aynı zamanda iyi bir ozanın beğenisini yansıtır.