Malatya’da mücbir sebep bitti deniliyor. Takvimlere bakılırsa, 30 Kasım itibarıyla her şey “normalleşmiş”. Peki sahaya bakınca ne görüyoruz? Yıkıntılar hâlâ duruyor, dükkânlar yok, ticaret kırılgan ama vergi var, borç var, tahsilat var.
İşte asıl çelişki burada başlıyor.
Malatya Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası Başkanı Serdar Böke’nin ortaya koyduğu tablo, masa başında alınan kararlarla sahanın gerçekleri arasındaki uçurumu net biçimde gösteriyor. Böke’ye göre Malatya’daki işletmelerin yalnızca yüzde 15–20’si biriken borçlarını ödeyebilecek durumda. Geriye kalan büyük çoğunluk ise, özellikle küçük esnaf ve KOBİ’ler, ciddi bir çıkmazın içinde.
Bu rakamlar bir iddia değil, bir çığlık.
“Ortada ne düzgün bir ticaret var ne de normalleşmiş bir ekonomik hayat” diyor Böke. Daha da net konuşuyor: “Enkaz duruyor, dükkân yok ama vergi var.” Bu cümle, Malatya’daki esnafın bugününü özetleyen en yalın ifade belki de.
Mücbir sebebin kaldırılmasının gerekçesi olarak bütçe disiplini gösteriliyor. Devletin mali dengeleri elbette önemli. Ancak bütçe açığını kapatmanın yolu, depremzedenin sırtına yeni bir yük bindirmek olmamalı. Çünkü bu kararın faturası doğrudan sahadaki insana kesiliyor. Henüz ayağa kalkamamış bir ticaret hayatından, sanki her şey eskisi gibiymiş gibi vergi beklemek, gerçekçi değil.
Küçük esnafın durumu daha da vahim. Böke’nin de altını çizdiği gibi, bu kesimin “kenarda birikmiş parası” yok. Deprem sonrası ticaret sıfırdan başladı ama hiçbir zaman normale dönemedi. Günlük kazançla günü kurtaran bir yapıdan, geçmişin borçlarını ödemesini beklemek, matematiksel olarak da mümkün değil.
Burada asıl sorun sadece ekonomik değil, aynı zamanda siyasi bir sessizlik.
Hatay Milletvekili Necmettin Çalışkan’ın Meclis’e sunduğu kanun teklifi ortadayken, Malatya’nın yeterince ses çıkaramaması dikkat çekiyor. Serdar Böke’nin “İktidar milletvekilleri parti değil, halktan yana bir duruş sergilemeli” sözleri, bu sessizliğe doğrudan bir eleştiri niteliğinde.
Deprem illeri ayrı ayrı konuştuğunda duyulmuyor olabilir. Ama ortak bir mücadele ortaya konulsa, bu sorunların çözümsüz olmadığı açık. Mücbir sebep, takvim yaprakları koparıldı diye bitmez. Mücbir sebep, ancak hayat gerçekten normale döndüğünde sona erer.
Bugün Malatya’da hayat normal değil. Bunu herkes biliyor, görüyor, yaşıyor.
O yüzden şu soruyu sormak gerekiyor:
Mücbir sebep gerçekten bitti mi, yoksa sadece kâğıt üzerinde mi bitirildi?
Bu soruya dürüstçe cevap verilmeden atılan her adım, esnafı biraz daha borca, biraz daha çaresizliğe itiyor. Ve bu yük, ne kredilerle ne de kısa vadeli ertelemelerle taşınabilir.