İsmet Paşa komutasındaki ordumuz Eskişehir önünde yenilir. Mustafa Kemal'in canı sıkkındır; ama moralini bozmamaya çalışır. Orduya geri çekilme emri verir; Halide Edip'le birlikte Ankara'ya dönerler... Geri çekilen orduyu ana karargâhtan izler.
Paşa Halide Edip'i özellikle yanında bulundurmaktadır ki, ilerde, gözlemlerini, tanıklıklarını yazsın.
Paşa anlatıyor, Halide Edip dikkatle dinliyordu:
"İçki hakkında, insanların mihenk taşıdır, derler. Ben de diyorum ki, asıl mihenk taşı savaş alanıdır. Şimdi arkadaşlardan her birinin ne yaptığını gözü kapalı söyleyebilirim. Mesela biliyorum ki şimdi falan tümenin komutanı -parmağını haritada bir noktaya bastı- şu kasabaya varmıştır. Kasabanın en rahat evini seçmiş, portatif karyolasının üzerinde, her şeyi unutup derin bir uykuya dalmıştır. İster misiniz şimdi size bunun böyle olduğunu ispat edeyim?"
Paşa zile basıp nöbetçi subayı çağırarak talimat verir:
"Çocuğum, bana hemen falan tümenin komutanını bulur musun?"
Aşağıdan telgraf makinesinin sesi duyulur.
Mustafa Kemal açıklamasını sürdürür:
"Yarın sabah, düşmanla aramızı en az yüz elli kilometre kadar açmamız lazım. Durulacak en iyi yer burada, Sakarya'nın kuzeyindedir. Ancak buraya vardıktan sonra büyük bir çarpışmayı kabul edebiliriz. Yunan ordusu tabii arkamızdan gelecektir. Bu noktada ovayı geçecek ve şuraya doğru ilerleyecek. Bu demektir ki..."
Tam bu sırada nöbetçi subay içeri girer: "Efendim," der. "Tümen komutanı S... köyünde istirahatteymiş. Uyandıralım mı?"
Mustafa Kemal güler: "Şimdi filanca tümen komutanını bulun!" der subaya.
Sonra Halide Edip'e dönerek göz kırpar Mustafa Kemal: "Bulamayacaklar!" der. "Çünkü, menzile varmak için doludizgin ilerliyordur."
Nitekim az sonra telgrafçı gelerek, tümen komutanını bulamadıklarını söyler.
Mustafa Kemal sözlerini sürdürür: "Asıl önemli olan şey, düşmanın ne yapacağını ve nasıl yapacağını bilmektir. Şimdi biz düzenli olarak çekilirken bizi takip edecek mi, etmeyecek mi?"
Konuştukça, dinleyenlere güven veriyordu, diyor, Halide Edip.