1945 yılında, Şubatın en soğuk günleriydi. “Tasvir” gazetesi yazarlarından Peyami Safa o soğuk İstanbul gününde kalkıp Yeşilköy’e gitmişti.

Safa, kaç zamandır hasta olan Halit Ziya Uşaklıgil’i sormak amacıyla, üstadının köşkünün bulunduğu bu semte uğramıştı.

Başı yastıkta ve son günlerini yaşamakta olan Halit Ziya Bey hastalık nedeniyle zayıflayıp yatağa yapışmış, gözleri adeta erimişti.

Hasta odasında başkaları da vardı. Herkes onu avutmaya, iyileşeceği umudunu vermeye çalışıyordu ama, yaşlı yazarın bu sözlere inanıp inanmadığı belli değildi.

Peyami Safa yanında getirdiği “Yeni Sabah” gazetesinde yayımlanmış, Ulunay’ın bir yazısını okudu ona. Ulunay, üstadın “Kırık Hayatlar” kitabı için övücü bir yazı yazmıştı.

Yazıda söylenen sözlerden o kadar mutlu olmuştu ki Halit Ziya Bey, onda adeta güçlü bir ilaç etkisi yaratmıştı! Hasta yatağından doğruldu, yanı başında oturan Peyami Safa’nın ellerini avuçlarına alarak ona teşekkür etti.

Bu sıcak ve samimi hava üzerine Peyami Safa, üstada, yeni kurulan bir kitabevinin istediğini iletti. Kitabevi sahibi, Halit Ziya’nın adıyla bir roman armağanı koymak istiyordu; acaba izin verir miydi?

Uşaklıgil hiç ikirciklenmedi:

“Artık benim adım memleketin malıdır!” yanıtını verdi. “Sen ona bir kıymet veriyorsan, onu layık olduğu yerde kullan.”

Bu söz üzerine söyleyecek başka bir şey kalmamıştı. Peyami Safa gitmek için izin isterken, bir isteği olup olmadığını sordu üstada.

Evet, ondan bir isteği vardı Halit Ziya Bey’in:

“Gazetede bir yazı yaz” dedi. “Şu şarkının güftesi acaba kime ait? Bilen varsa söylesin: ‘Meyhâne mi bu, bezm-i tarabhane-i Cem mi?’ “

Peyami Safa gazeteye dönünce, üstadın isteği doğrultusunda bir yazı yazıp yayımladı ve ardından bir tartışmadır sürüp gitti. Kimileri bu şarkı sözlerinin Ziya Paşa’ya, kimileri Leskofçalı Gaalib”e, kimileri de Yenişehirli Avni’ye ait olduğunu ileri sürüyordu.

Ne var ki, üstadın günleri sayılıydı! Konunun tam olarak aydınlığa kavuşmasını bekleyemedi; 1945 Mart’ının 27. günü yaşama veda etti.

İSTANBUL’DAN MAKSİM GORKİ GEÇTİ

Takvimler 1933 yılının 16 Mayısını gösterirken, İstanbul, Rus edebiyatının devlerinden birini ağırlıyordu.

Maksim Gorki’nin bindiği gemi İtalya’dan dönüyordu. Vapur, İstanbul’da bir gün mola verdikten sonra Odessa Limanı’na doğru yola çıkacaktı.

Üstat bu gezide yalnız değildi; yanında oğlu, gelini ve hekimi de vardı.

Ünlü yazarın İstanbul’a geldiğini öğrenen dönemin devlet yetkilileri ilgilerini esirgemedi. İstanbul Vali Yardımcısı bizzat gemiye gelerek “Hoş geldiniz!” dedi. “Ülkemizde bulunduğunuz sürece konuğumuzsunuz.”

Ne var ki, üstadın sağlığı daha uzun kalmaya elvermiyordu!

Bu nedenle hızlı bir İstanbul gezisi gerçekleştirdi. Bir taksiye binerek önce Taksim Anıtı’nı ziyaret etti. Daha sonra Sultanahmet Camii’ne gitti. Müze gezdi... Gezi boyunca İstanbul gazetecileri onu yalnız bırakmamışlardı.

Ertesi gün Maksim Gorki’nin İstanbul ziyareti, gazetelerin birinci sayfasında yer alıyordu.