Arnavut kökenli Ahmet Niyazi Bey ya da Resneli Niyazi Bey (1873, Resne - 1913), bir Osmanlı askeridir. “Geyikli Niyazi” adıyla da bilinir.
1897 Türk-Yunan Savaşı’ndaki başarılarıyla ünlendi. İttihat ve Terakkî Cemiyeti’ne katılarak cemiyetin ileri gelenleri arasına girdi. 3 Temmuz 1908 Cuma günü, emrindeki askerlerle Makedonya dağlarına çıkarak II. Meşrutiyet’in ilanına yol açan ayaklanmanın lideri oldu. Meşrutiyet’in ilanından sonra döndüğü Selanik’te “Hürriyet kahramanı” olarak büyük bir ilgiyle karşılandı.
Dağda bulunduğu sırada evcilleştirdiği geyik, bir hürriyet sembolü kabul edildi ve “Gazal-i Hürriyet” adıyla ünlendi.
1908’de İstanbullu bir ailenin kızı olan Feride Hanım’la evlendi. Mithat (1911) ve Saim (1913) adlarında iki oğlu dünyaya geldi. (Oğlunun Mithat adı, Mithat Paşa’ya duyduğu saygıdan ötürüdür.)
Balkan Savaşı’ndan sonra 17 Nisan 1913’te Arnavutluk’un Avlonya limanında İstanbul’a gitmek üzereyken İttihat ve Terakkî’nin ona korumalık yapmakla görevlendirdiği kişi tarafından vuruldu. Öldürülme nedeni aydınlanmadı. Mezarının Avlonya’da olduğu sanılıyor.
Hürriyet Geyiği nasıl ortaya çıktı?
Osmanlı Hükümetince, dağa çıkmış olan Niyazi Bey’i yakalaması için Müşir Osman Paşa görevlendirilmişti.
Niyazi Bey kendisinin üzerine gönderilen Müşir Paşa’ya baskın vermek üzere, sıcak bir temmuz gecesinde harekete geçti... Niyazi Bey ve adamlarının yolu bir ormandan geçiyordu. Ancak orman yolculuğu bir serüvene dönüşmüştü. Günlerce, gecelerce ormanda gezinip yol aradılar.
İşte bu orman serüveni sırasında bir geyiğe rastlamışlardı. Bu geyik Niyazi Bey’e pek güven duymuş, onun elinden yem yemiş, su içmişti. Bu yakınlık nedeniyle geyik, onlara kılavuzluk etti, yolu bulmalarını sağladı. Bu vahşi ortamda her sesten ürken hayvan, Niyazi Bey ile adamlarına güven duymuştu.
Bu hayvanın insana yakınlık duymasını hayra işaret sayan Niyazi Bey’in adamlarına moral aşılamıştı.
Çete sonunda Müşir Osman Paşa’nın konağını bulup kuşattı. Bir gece baskınıyla Paşa’nın odasına girdiklerine, geyik de onlarla birlikteydi!
Müşir Osman Paşa hayretler içinde:
“Sizi anladım,” dedi. “Mükemmel bir tertibatla geldiniz, beni tutsak ettiniz. Fakat bu hayvan neyin nesidir? Nerden çıktı? Sizin aranıza nasıl katıldı?”
Niyazi Bey:
“Bu geyik tabiatın mümessilidir Paşa Hazretleri” diye yanıtladı. “Görüyorsunuz ki, hürriyet mücadelesinde tabiat da bizimle.”
Bu esprili yanıt Müşir Paşa’nın hoşuna gitmişti. Tutsak alınmasına karşın onlara sorun çıkarmadı.
Hürriyet’in ilanından sonra İstanbul’a gelen Niyazi Bey’in yanında tabii hürriyet sembolü geyiği de vardı. İstanbul gazeteleri günlerce o geyikten söz etti. Öyle ki bu yazılardan sıkılan kimseler, “geyik muhabbeti” diye alay etmeye başladılar.
Peki ya geyiğin sonu ne oldu, diyeceksiniz.
Söylentiye göre, Niyazi Bey geyiğini, Saraya mensup bir Prensin istemesi üzerine ona armağan etti.
AMICIS’İN TÜRKİYE SAPTAMASI
On dokuzuncu yüzyılda Avrupalı yazarlar arasında, İstanbul’u görmemiş olmak bir eksiklik sayılıyordu. O dönemin yazarları mutlaka bir yolunu bulup İstanbul’a gelir, izlenimlerini bir kitapta toplarlardı. Bu akım sayesinde kadim İstanbul’la ilgili çok zengin bir seyahatname serisi vardır bugün elimizde. Birçok kitap da henüz dilimize çevrilmemiştir.
On dokuzuncu yüzyılda İstanbul’a gelip ayrıntılı gözlemlerini bir kitapta toplayan yazarlardan biri de ünlü İtalyan yazar EDMONDO DE AMICIS. (Bilindiği gibi Amicis, ünlü “Çocuk Kalbi” kitabının
da yazarı.)
Üstadın “1874 İSTANBUL” kitabı, birkaç kez dilimize çevrildi.
O yüzyıldaki İstanbul yaşamına ilişkin çok çarpıcı saptamaları var. Bu saptamalardan biri şöyle: Bir gün Galata Köprüsü üstünde durur, ordan geçen değişik milliyetlerdeki insanları sayar.
Bu köprü üzerinden günde on bin kişi geçiyor” der Amicis. “Ama on yılda bir fikir geçmiyor!”
Ne acı bir gerçek...