6 Şubat 2023...
Malatya nın kalbi o sabah durdu. Enkazın altında sadece binalar değil; yılların emeği, alın teri, çocukların ekmek kapısı ve bir şehrin ticari ruhu da kaldı. Üç yılı aşkın zamandır süren yeniden inşa sürecinde taşlar yükseliyor, caddeler açılıyor, modern bloklar gökyüzüne uzanıyor. Ama yükselen duvarlar, esnafın yüreğindeki yarayı kapatmaya yetmiyor.
Yeni çarşı küllerinden doğmuş bir anıt gibi duruyor. 99 blok, binlerce dükkân, geniş yürüyüş yolları, yeraltı otoparkları. .. Temiz hatlar, modern cepheler, "Malatya' ya yakışır" diye anlatılan o görkemli silüet. Anahtarlar teslim edilmeye başladı. Matkap sesleri, boya kokusu, tadilat telaşı. . Sanki hayat yeniden başlıyor.
Ama kapıyı açtığınızda gerçek sizi boğuyor.
On metrekarelik, on beş metrekarelik kimi zaman daha da küçük bir hücre. Deprem öncesi 80,100,150 metrekarelik dükkânlarında tezgah kuran, "Buyurun efendim" diyen, ailesini doyuran adamlar... Şimdi o minicik alanlarda nefes almaya çalışıyor. "Makinelerimiz bile sığmıyor" diyor bir hızarcı. "25 yıllık emeğim 30 metrekareye sığmaz" diye fısıldıyor bir mobilyacı. Gözleri dolu, sesi kısık. Çünkü o dükkân sadece dört duvar değil;onun kimliği, onuru, geleceğiydi.
Valinin "800 hak sahibinden sadece 8'i kepenk açtı"sözü, soğuk bir istatistik değil. O 8 kepenk, umudun son kırıntıları. Geri kalanlar "Kiralık" yazılarıyla boş duruyor. Çünkü içi bitmemiş, altyapısı eksik, tuvaleti yetersiz, duvarları ince... "Şantiye teslimi" denilen acı gerçekle yüz yüze kalan esnaf, bir de "Hadi bir an önce açın" baskısıyla boğuşuyor. Tadilat parası yok, kredi borcu var, müşteri yok, moral sıfır.
Sanayı esnafının isyanı daha da derinden geliyor. AFAD önünde, Valilik civarında toplanan insanlar "Biz hayvan değiliz" diye haykırıyor. 100-150 metrekarelik atölyelerinde yıllarca üretmiş, depremde bile şehri ayakta tutmak için çalışmış insanlar... Şimdi 30 metrekarelik, tuvaletsiz, makine sığmayan kutulara mahkûm edilmek isteniyor. "Bize verilen yerde nasıl ekmek yiyeceğiz? " sorusu bir şikayet değil; bir çığlık.
Bu sadece metrekare kavgası değil.
Bu bir şehrin ruhunun yeniden inşası sırasında unutulan insanın hikâyesi.
Bir zamanlar canlı, gürültülü, kalabalık çarşı. .. Şimdi sessiz, boş, "kiralık" ilanlarıyla dolu.
Esnafın yüreğindeki o eski coşku, yerini derin bir yorgunluğa bırakmış. "Deprem bizi yıktı, ama bu dükkânlar bizi bitirdi" diyenlerin sesi, taş duvarlar arasında yankılanıyor.
Yine de umut var.
Çünkü memleketimin esnafı, yıkılmayı bilen ama ayağa kalkmayı da unutmayan insanlardan oluşuyor. Birleştirdikleri dükkânlarda, kendi elleriyle yaptıkları tadilatlarda, "Bir gün yine eski günlerimize döneriz" diye fısıldayan o inatçı dirençte.. .
Malatya çarşısı taşla, betonla yükseliyor.
Ama asıl yükseliş, o minimal dükkânlara sıkışmış yüreklerin yeniden ferahlamasıyla olacak. O gün gelene kadar bu isyan... Sadece bir protesto değil; bir şehrin unutulmamak için attığı derin ve haklı çığlık.