16 Mart 1920’de İngilizler İstanbul’u işgal edince, yurtseverler, Ankara’ya taşınarak Mustafa Kemal Paşa’nın çevresinde yer aldılar.

Malum. İşte o, Mustafa Kemal’in çevresinde toplanan yurtsever insanlardan biri de Kemalettin Sami Paşa’ydı.

Kemalettin Sami Paşa Anadolu’ya geçmek üzere vapura binmişti. Vapurdan sonra karayoluyla Ankara’ya gidecekti.

Vapurda giderken, Mustafa Sagir adında Hintli bir Müslüman’a rastladı; onunla tanıştılar.

Kültürlü ve esprili biriydi Mustafa Sagir.

Ingiliz düşmanı bir Hintliydi.

Türklerin İngilizlere karşı direniş hareketini haklı buluyordu.

Dahası, Hindistan’daki Müslümanlar adına, ulusal direniş hareketine yardımda bulunmak istiyordu.

Kemalettin Sami Paşa, İngiliz düşmanı ve Türk dostu bu kişiyi pek sevdi.

Onu , Mustafa Kemal ile tanıştırmak istiyordu.

Anadolu’ya ayak bastıktan sonra, geçtikleri yerlerde, Mustafa Sagir’i tanıtıyor, ilgi ve saygı görmesine yardım ediyordu.

Ankara’ya vardıklarında, Mustafa Kemal Paşa’dan randevu alarak görüşmelerini sağladı. Kendisi de yanlarındaydı.

Mustafa Kemal, Mustafa Sagir’i ilgiyle karşıladı. Karşılıklı kahve içerek iki saate yakın görüştü, söyleştiler.

Mustafa Sagir’in konuşmasından, engin bir kültüre sahip olduğu anlaşılıyordu.

Arada bir konuğuna sorular sorarak, söyleşiyi koyulaştırıyordu Mustafa Kemal.

Sonra büyük bir incelikle konuğunu geçirdi Paşa. O gidince, Kemalettin Sami’ye döndü:

“Kemalettin,” dedi, “senin bu adamın casus!”

Kemallettin Sami Paşa beklemiyordu böyle bir terslik:

“Aman Paşam!” dedi, “sen de herkesten kuşkulanıyorsun!

Adam İngilizlerin düşmanı.

Türk dostu! Ayrıca çok kültürlü biri.

Hindistan’ın bağımsızlığını savunuyor.

Bize de yardım etmek istiyor...

Daha ne istersiniz?”

Mustafa Kemal, arkadaşıyla tartışmaya girmedi.

Hemen Yaveri Hayati’yi çağırarak, Mustafa Sagir’i izlemeleri emrini verdi.

Ona hissetirmeden, mektuplarını denetime tabi tutmalarını istedi.

“Bana da sık sık haber verin” dedi Mustafa Kemal.

Sagir’in postaya verdiği mektuba el konularak incelemeye alındı.

O zamanlar henüz Adli Tıp Kurumu yoktu elbet.

Bir lisede kimya hocası olan Avni Refik Bey’den yardım istediler.

Avni Refik Bey birkaç denemeden sonra mektubun içerdiği gizli yazıyı çözdü.

Sagir’in casus olduğu ortaya çıktı.

Yakalanınca kendisi de bunu itiraf etti.

İngiliz casusu Mustafa Sagir yargılanarak idam cezasına çarptırıldı ve infaz edildi.

Kemalettin Sami Paşa yıllar sonra Atatürk’ü anlatırken “Onun görüşünün keskinliği kimsede yoktu!” diyecekti.