Hangi yıldı, neredeydi, şimdi anımsamıyorum... Aziz Nesin bir toplulukta, Sabahattin Ali’nin soyadını sorar. Kimse bilmez. (Bana sorsa, o tarihte ben de bilemezdim.) Aziz Usta kızar: “Türk edebiyatının en önemli yazarlarından birinin soyadını bilmiyorsunuz daha!” diye çıkışır. Ve o zaman açıklar: “Sabahattin Ali’nin soyadı, Alı’dır.”
Bu, “Alı” soyadının da bir hikâyesi var elbet.
1934 yılında Soyadı Yasası çıktığında Sabahattin Ali, Orta Anadolu’da kullanılan “kubaş” sözcüğünü kendine soyadı olarak almak ister. “Kubaşmak” ortaklaşa iş yapmak anlamındadır. Tarama Sözlüğü’nde rastladığı bu sözcük, pek ilgisini çeker... Ancak annesi ve kızkardeşi “kubaş”ı benimsemez; kendilerine “Şenyuva” soyadını seçerler.
O zaman Sabahattin Ali de, babasının adını, soyadı yapmak ister. Buna da, nüfus memuru karşı çıkar. Kişi adlarının soyadı yapılamayacağını belirtir.
Bu durumda Sabahattin Ali, babasının adındaki noktayı atar, Ali’yi, Alı yapar. Nüfus memuru artık bir şey diyemez.
Ancak bütün yazılarını, kitaplarını Sabahattin Ali adıyla yayımlayacaktır.
MERCİMEĞİ FIRINA VERMEK
Bilindiği gibi Orta ve Batı Anadolu’nun birçok köy ve kasabasında, halkın ortak kullandığı mahalle fırınları vardır. Bu fırınlarda ekmek, börek, yemek pişirilir...
Böyle bir kasabada, sevgilisiyle buluşmak için fırsat kollayan bir genç kız, sık sık annesinden fırın yemeği istermiş. Annesinin toprak kaplar içinde hazırladığı yemeği götürüp fırına verir, sonra da gözden uzak bir yerde sevgilisiyle buluşurmuş.
Fırında pişirilen yemek de genellikle mercimek olurmuş.
Bazen de kızla oğlan yemeği birlikte fırına verir, sonra ordan uzaklaşırlarmış...
Onları birlikte gören mahalleli kadınlar kendi aralarında gülüşür; “Ayşe yine mercimeği fırına verdi” derlermiş.
KARİKATÜRCÜ: NECMİ RIZA
Onu ilk kez 1980 yılında, Akşehir Nasrettin Hoca Şenlikleri’nde tanıdım. Aslında çizgileriyle tanışmamız çok daha eski, ta çocukluk yıllarımıza kadar uzanır.
Babıali’de, Türk karikatürünün duayen adlarından biri, hata birincisiydi.
“Akbaba” dergisinin kapaklarını süsleyen karikatürlerinde, kadınların bacaklarını o kadar güzel çizerdi ki, derginin sahibi Yusuf Ziya, “Necmi Rıza’nın çizdiği kadınları Tanrı görse kıskanırdı!” diyecekti.
Üstat, 1914 yılında Yugoslavya’nın Priştine kentinde doğmuştu. Daha sonra ailesiyle birlikte Türkiye’ye göç etti.
Öğrenimini İstanbul’da tamamladı. İstanbul Erkek Lisesi’nden sonra DGS’ne girdi. Burada Hikmet Onat Atölyesi’nde çalıştı. 1945 yılında mezun oldu. 1927’de amatör olarak ilk karikatürü Cumhuriyet gazetesinde yayımlandı. 1936’da Babıali’ye girdi. Akbaba, Karikatür, Şaka, Papağan, Pardon, Amcabey dergilerinde uzun yıllar çalıştı. Yirmi bir kişisel karikatür ve resim sergisi açtı. Bu sergilerden biri, 1937’de, İngiliz Kralı’nın taç giyme töreni nedeniyle açılmıştı. Ödüller kazandı. 1952’den beri on bir karikatür yıllığı yayımlandı. “Bana Göre Ünlüler” adlı bir sergi açtı. Almanya’da çıkan “Mal” Kurzsgelacht, Pefefer, Paprika adlı dergilerde kadın karikatürleri yayımladı.
2001 yılında İstanbul’da öldüğünde, geride birçok suluboya tablo, karikatürcüler arasında anlatılagelen tatlı anılar bıraktı.
Üstat, uzun saatlere yaydığı yemekleriyle, kuru fasulye tutkusuyla, arkadaşlık ettiği kişileri gençler arasından seçişiyle, her 10 Kasıma yetiştirdiği Atatürk portreleriyle, Beyoğlu gecelerinde Atatürk’le karşılaşmasıyla, kuşakdaşı Cemal Nadir’le anılarıyla hâlâ anılır. Necmi Rıza’nın herkesi şaşırtan bir özelliği de “Alaman” hayranı oluşuydu.
Üstadı rahmet ve sevgiyle anıyoruz.