Takvimde bir ayın daha sonuna gelmek basit bir şey gibi görünür. Bir yaprağın kopması, bir tarihin değişmesi, telefon ekranında yeni bir sayının belirmesi. Oysa mart, diğer aylardan biraz daha farklıdır. Çünkü mart, yalnızca bitmez; bir şeyleri çözerek, gevşeterek, yerinden oynatarak biter. Kışın ağır cümlesini tamamlar, baharın ilk kelimesini fısıldar.
Mart ayı, çoğu zaman kararsızlığın ayıdır. Bir sabah güneşle uyandırır insanı, öğleden sonra sert bir rüzgârla kendine getirir. “Tamam, artık bahar geldi” dedirtir; ertesi gün pardösüyü yeniden omza attırır. Belki de bu yüzden martın sonu, mevsimlerin değil, ruh hâllerinin sınır çizgisidir. İnsan sadece havanın değil, kendi içinin de değiştiğini hisseder. Uzayan günler, hafifleyen gökyüzü, toprağın içine işleyen o ilk sıcaklık… Bunların hepsi insana görünmez bir çağrı yapar: “Kımılda artık.”
Mart biterken şehirlerin de yüzü değişir. Sokaklar biraz daha kalabalık, parklar biraz daha dolu, pencereler biraz daha açıktır. İnsanlar kış boyunca içine kapattıkları ne varsa azar azar dışarı çıkarır. Bir niyet, bir plan, yarım kalmış bir heves, ertelenmiş bir başlangıç… Sanki yılın gerçek başlangıcı ocakta değil de martın sonunda saklıdır. Çünkü yeni kararlar almak için bazen sadece yeni bir yıl değil, yeni bir hava gerekir.
Bu ayın sonu aynı zamanda sabrın da son durağı gibidir. Uzun süren soğuklara, erken kararan akşamlara, ağırlaşan iç sıkıntılarına karşı insanın içinde sessizce bir direnç birikir. Martın bitişi, bu direncin ödülü gibidir. Nisan kapıda beklerken, insan kendine ister istemez daha yumuşak davranmaya başlar. “Geçti” der. “Zor olan kısmı geçti.” Belki her şey düzelmemiştir ama düzeleceğine dair inanç biraz daha güçlenmiştir.
Martın sonu bize zamanın tuhaf adaletini de hatırlatır. Hiçbir sıkıntı sonsuza kadar sürmez, hiçbir bekleyiş olduğu yerde donup kalmaz. En sert rüzgârın bile bir dinme vakti vardır. En yapraksız ağacın bile bir tomurcuk zamanı gelir. Doğa bunu her yıl bıkmadan anlatır ama insan her seferinde yeniden öğrenir. Bu yüzden martın bitişi sadece takvimsel bir geçiş değil, küçük bir tesellidir.
Belki de bu yüzden mart ayının sonu biraz hüzünlü, biraz umutlu olur. Giden sadece bir ay değildir; bir ağırlık, bir durağanlık, bir içe kapanma mevsimi de yavaşça çekilir. Gelen de sadece nisan değildir; ihtimaldir, ferahlıktır, yeniden başlama cesaretidir.
Mart biterken insan, farkında olsun ya da olmasın, içinde küçük bir pencere açar. O pencereden içeri daha çok ışık, biraz daha heves, biraz da yaşama karışma isteği girer. Ve bazen bir ayın sona ermesi, tam da bu yüzden, yeni bir hayat duygusuna benzer.