Saat 05,30’u gösterirken iki yüz top Yunan mevzilerinin kalbini dövmeye başladı.
Tümenler, önceden belirlenmiş hazırlık hatlarına ulaşmıştı... Ağır ve hafif toplar yine önceden belirlenmiş yerlerine yerleştirildi. Cephane kolları, topların yanına mermi yığıyor; muhaberatçılar telefon ağını kuruyordu. Sıhhiyeciler göreve hazırdı. İstihkâm birliği, hücum edecek birliklere telörgülerde gedikler açacak tahkim müfrezeleri göndermişti.
Her şey büyük bir sessizlik içinde yapılıyordu.
Hücum birlikleri, topçu ateşleri ileri kaydırıldığında hücuma kalkacaktı. Bölük ve takım komutanı subaylarla çavuşlar askerlerin arasındaydı.
Sis vardı. Taarruz edilecek tepeler görünmüyordu henüz.
Uykusuz askerler, subayların tavsiyesi üzerine birbirlerine ya da tüfeklerine yaslanarak kısa bir süre kestirmeye çalışıyordu.
Saatler 03.30’u gösterirken, Başkomutan, Fevzi Paşa ve İsmet Paşa atlarına bindiler.
Fenerli iki suvari, yol göstermek üzere öne geçti.
Kocatepe’nin zirvesine doğru tırmanmaya başladılar.
Mustafa Kemal Paşa önden gidiyor; Fevzi ve İsmet Paşalar onu izliyordu.
Geçtikleri yerlerde, çevre, yedek ve geri hizmet birlikleriyle doluydu.
1. Ordu Komutanı Nurettin Paşa ve ordu karargâhı Kocatepe’de gecelemişti. Telefon, telgraf bağlantıları yapılmış, gözetleme çukurları açılmış, güçlü topçu dürbünleri yerleştirilmişti.
Paşalar tepeye varınca Nurettin Paşa koştu, onları karşıladı.
Mustafa Kemal Paşa Kocatepe’nin doğrunda uca kadar geldi, eğilip oradan aşağılara baktı.
Nurettin Paşa, sis nedeniyle top atışlarının biraz geç başlayacağını belirtti. Ufka kadar her yan sislere gömülmüştü.
Nurettin Paşa’nın Yaveri, Paşalara çay getirdi. Soğuktan ve heyecandan içleri ürpermişti. Sıcak çay herkese iyi geldi.
Saat 05,00’i gösterirken sisler dağılmaya, tepeler belirmeye, gün ışımaya başladı.
Herkesin Ankara’da sandığı Başkomutan cephede, ordusunun başındaydı.
Başkomutan başıyla İsmet Paşa’ya işaret verdi. İsmet Paşa, Nurettin Paşa’yı uyardı. Nurettin Paşa telefonla kolordulara emir iletti.
Önce bir tek top sesi duyuldu. Mermisi Tınaztepe’ye düştü. Sonra bütün toplar gürledi.
05.30’da batarya komutanları sevinç narası atarcasına emirler yağdırıyordu:
- Ateş!
- Ateş!
- Ateş!
İki yüz kadar top şimdi Yunan mevzilerinin kalbini dövüyordu!
30 AĞUSTOS ZAFERİ İKİ KİŞİYİ ÇOK ÜZMÜŞTÜ!
İngiltere Başbakanı Lloyd George’a haber geldiğinde oturduğu yerden sıçramıştı:
“Doğru olamaz!” diye adeta isyan etti.
Haberi getiren Miss Frances Stevenson: “Şimdi Dışişleri Bakanlığı yazdırdı Efendim,” dedi.
“Lanet olsun!” diye haykırdı Lloyd George.
Kendisine iletilen notu bir kez daha okudu. Sonra büyük bir çöküş içinde bir süre sessiz kaldı.
“Askerler uyarmıştı” diye mırıldandı kendi kendine. “Ama ben, Yunanlıların kazanacağına inandım! Adamları teşvik ettim... Şimdi yalnızca Yunanlılar yenilmedi; benim politikam ve saygınlığım da darbe aldı! Bir çıkış yolu bulmalıyım...”
Miss Stevenson, üşümüş gibi büzülen Başbakan’ın, çocuk misali çaresiz kalışına üzülmüştü. Karşısındaki adam, bir dünya lideri değil de sanki, sokakta kalmış bir öksüzdü.
“Kahve ister misiniz Efendim?” diye sordu.
Dünya lideri:
“Bana sert bir kahve yap Frances,” dedi. “Ama çok sert olsun!”
* 30 Ağustos Zaferi’ni öğrendiğinde, oturduğu koltuğa sinip kalan öteki kişi, son Osmanlı Padişahı Vahidettin’di.
Haberi kendisine ileten, Mabeyn Başkâtibi Rıfat Bey’di. Padişah kulaklarına inanamadı. “Doğru mu bu?” diye sordu sıkıntıyla.Başkâtip saygılı biçimde:
“Haberi, İngiliz Yüksek Komiserliği de doğruluyor,” dedi. “Ordu, Yunanlıları gerçekten yenmiş Efendim!”
Vahidettin gözlerini yumarak kendi içine kapandı.Küçük Mabeyn Dairesindeki odadaydılar. Padişah, her zamanki koltuğunda oturuyordu. “Bu milli zaferi kutlamak istersiniz diye düşündüm...” dedi Rıfat Bey.
“Emrinizi almak için rahatsız etmiştim.”
Vahidettin’in donmuş gibi kıpırtısız yüzü ekşidi birden; gözlerini açıp öyle sert bir bakışla baktı ki Rıfat Bey’e. Adamın içi titredi. Bu bakışta, Padişah’ın, milli zaferden hiç mutlu olmadığı apaçık okunuyordu. Bugünlerde, son Osmanlı Padişahının adını bir yerlere vermek isteyenler varsa, bilgisi olsun.