Takvimler 1946 yılını gösterirken İstanbul’da Türk sanat müziği çevreleri bir haberle çalkalanıyordu... Sadi Işılay Başkanlığında bir dernek kurulmuş, kırk yıllık sanatçıları sınavdan geçirip onlara yeterlilik belgesi vermek istiyordu. Sınavdan geçirilmek istenen sanatçılar arasında kimler yoktu ki? Safiya Ayla, Müzeyyen Senar, Hamiyet Yüceses, Zehra Bilir... Yapılacak sınav sonunda yeterlilik belgesi alamayanların sanat yaşamları noktalanmış olacaktı! Herkes şaşkındı böyle bir sınav kararı karşısında ama, kimse sesini çıkaramıyordu. Bir kişi dışında: Safiye Ayla. Safiye Ayla, “Kim kimi sınavdan geçiriyor?” diye soruyordu. “Bizler, esnaf loncasına kendini kabul ettirmeye çalışan berber çırakları mıyız? Dernek kendini böyle bir konuda nasıl yetkili görür? Böyle bir sınav yapılacaksa, Belediye Konservatuvarı ne güne duruyor?” Safiye Ayla’nın bu sert çıkışı, basında yankı bulmuş, bazı köşe yazarları da onu destekleyen yazılar kaleme almışlardı. Basında, Safiye Ayla’yı destekleyen kalemlerin başında da Hüseyin Cahit Yalçın geliyordu. Bu tepkiler karşısında, amacı ve niyeti kuşkulu olan Dernek geri adım atarak sanatçıları sınavdan geçirme kararından caydı. Safiye Ayla bunun üzerine Hüseyin Cahit’e bir teşekkür ziyaretinde bulunacak, ona karşı hep minnet duyacaktı. Gel zaman git zaman, Hüseyin Cahit Yalçın Demokrat Parti iktidarına karşı yazdığı muhalif yazılardan ötürü Menderes’in hışmına uğrayarak hapse atıldı! Tıpkı bugün gibi o dönemde de iktidarın baskı ve terörü söz konusuydu. Korkudan kimseler ağzını açamıyor; seksen beş yaşında ak saçlı bir yazara arka çıkmaya korkuyordu insanlar. İşte herkesin korkup sindiği o günlerde Safiye Ayla, bir sepet meyve hazırlatarak Paşakapısı Cezaevinde hapis yatan yaşlı yazarı ziyarete gitti. O kadar ki, Savcı bile bu ziyarete izin verirse başının belaya gireceğinden korkuyordu! Cezaevinde uzun bir bekleyişi göze alan Safiye Ayla, sonunda Hüseyin Cahit’i görebilmeyi başarmıştı. Bu görüşmede, ondan bir de söz alacaktı Hüseyin Cahit: Oradaki mahkûmlar için ücretsiz bir konser vermesi sözü...
MAHMUT YESARİ ÂŞIK OLUNCA, TEFRİKA ROMANINI YARIM BIRAKTI
“Bir gün yine bir gazeteye gitmiştim. Hangi gazeteydi, unuttum. Mahmut Yesari ile orada karşılaştım. Yesari’nin kitaplarını, daha Hekimhan’dayken okumuştum. Hepsini. Üslubunu beğenmiyordum ama sevdiğim bir yazardı. Kültürlü, soylu bir adamdı. Hattat Yesari’nin torunu... Ben de o güne dek av peşinde koşan erkekler tanımış, av olmamıştım. Beni görünce şaşırmıştı. Çevresindeki gençler de onun şaşırmasına gülüyordu. Kırk yaşındaydı Mahmut Yesari o zamanlar. Gençlerin ona gülmesi gücüme gitti o an. Hemen ona yöneldim: ‘Üstadım ben eserlerinizin hayranıyım’ dedim.” (Cahit Uçuk) “Bir kere Mahmut’a darıldım. Bu, bir iş dargınlığıydı: Akbaba’da başladığı bir romanı yarıda bırakmış, kayboluvermişti! Neredeydi? Nerede oturuyordu, bilmiyordum... bütün dostlarına sorduk. Bütün meyhaneleri tarattık, yok... Çaresiz, konusunu bilmediğim romana ben devam ettim. Derken çıkageldi: Âşık olmuş! Güzel bir kadındı bu, rengi güzel, çizgisi güzel bir genç kadın! “Sonra?... Evlendiler ve... ayrıldılar! (...) “Yeni bir roman yazacağı zaman: “ - Mahmut, derdim. Önce mevzuyu anlat... Bir gün kaybolursan, zorluk çekmeyeyim.” (Yusuf Ziya Ortaç)