Eski zamanlarda balık çok yakalanınca, İstanbul içinde satmakla bitmez: ta Kavaklar’a kadar uzanırmış balıkçılar.
Balık bol olunca tabii fiyatı da ucuzlar, halkın tüketimi artarmış.
Kadının biri, sokaktan geçen balıkçıya seslenmiş:
-Balığın fiyatı ne kadar?
Balıkçı fiyatı söyleyince, kesesine uygun bulmamış ve sormuş:
-Bu balık ne zaman ucuzlayacak?
Balıkçı:
-Bekleyin, demiş. Balık Kavağa çıkınca ucuzlar!

DOLAP ÇEVİRMEK

Dolap çevirmek, kimseye sezdirmeden, gizli kapaklı iş yapılması anlamında kullanılan bir deyimdir.
Çevirmeli dolaplar eski İstanbul konaklarında, harem ile selamlık arasında bulunan bir servis aracıydı.
Harem tarafında konağın kadınlarınca yapılan yemekler dolabın raflarına yerleştirilir, sonra dolap çevrilerek, erkeklerin bulunduğu selamlığa gönderilmiş olurdu.
Böylece, selamlıkta bulunan yabancı erkekler, konağın kadınlarını görmeden ağırlanırdı.
Ne var ki, haremlik selamlık arasındaki bu servis dolapları başka amaçlarla da kullanılırdı bazen.
Zengin konaklarında birçok erkek çalışırdı: vekilharç, kâhya, seyis, arabacı, bahçivan vb. Bunlar, haremde çalışan aşçı, nedime, halayık, dadı gibi kadınlarla “muaşaka” ederlerdi. Yani aşk ilişkisine girerlerdi. Selamlık tarafından gizlice dolaba gül, ipekli mendil, lavanta, lokum, şiir, mektup koyarak kadınlar tarafına gönderirlerdi.
Bu gizli alıp vermelere “dolap çevirme” denirdi. Zamanla o eski konaklar ve konak yaşamı ortadan kalktı; ama deyim, dilimizde yaşayageldi.
Zamanımızdaysa dolap çevirmek, siyasetçilerin işi oldu.

SALÂH BİRSEL’E TEŞEKKÜR BORCUYLA!

Edebiyat dünyasında eski ustalar sizi okumuyorsa yazdıklarınızdan kuşkulanabilirsiniz...
Üstat Salâh Birsel hakkımızda teveccüh gösteren edebiyatçılardan biriydi. Bunu, yüz yüzeyken hiç söylemedi. Hep başkalarından işitirdim. “Salah Birsel seni beğeniyor,” derlerdi. Türk Dil Kurumu Ödülüne katıldığım zaman, kitabımın mutlaka kazanması uğruna, değerlendirme kuruluna oyun oynamış: Kitabıma yüz puan verirken, ötekilere hiç puan vermemiş. Bunu da çok sonraları, Cemal Süreya’dan duymuştum. (O da aynı kuruldaydı.) “Biz kaç verirsek verelim, seni yakalayamadı rakiplerin” demişti.
Hikâyelerimle ilgili sevgi sözcüklerini bu kez de deneme tadında kâğıda dökmüş üstat.
Anısına saygılarımla!
Yazıyı paylaşan Güneş Çelik’e de teşekkür.